De vuursteen die bruin werd van het veen

Op de zuidpunt van een dekzandrug aan de Hunze, ten westen van Bonnerveen, ligt een vindplaats van ruim vijftig stukken vuursteen zijn gevonden. Er zitten werktuigen bij die de periode vastleggen: een B-spits, twee stekers, een beksteker, een gekerfde kling. Dat is het gereedschap van de FedermessercultuurFedermessercultuurca. 11.900 tot 10.900 v.Chr.Meer over deze periode, jagers die hier rond elfduizend jaar voor Christus rondtrokken toen het klimaat kortstondig warmer was.

De karteerders viel iets anders op. Praktisch alle vondsten zijn bruin gepatineerd, en dat is een chemische reactie: het vuursteen is met ijzer geïnfiltreerd toen er nog veen overheen lag en het regenwater ijzer uit dat veen naar beneden spoelde.

Dat maakt van de kleur een datering van het landschap. Het veen dat de patina veroorzaakte is er niet meer – het is in de negentiende en twintigste eeuw verdwenen, eerst door vervening en daarna door ontwatering en oxidatie. De vuursteen ligt nu in een akker. Maar hij draagt de kleur van een landschap dat er duizenden jaren overheen heeft gelegen en dat verder nergens meer te zien is.

Langs de westkant van de zandrug, pal naast de vindplaats, is een oude Hunze-arm aangeboord. Die is dichtgeslibd met een pakket van ruim drie meter: veen op grof beekzand. Dezelfde arm loopt door tot bij de zandkop een kilometer zuidoostelijker, waar hij nog dieper is en in het reliëf te zien is.