Het Anderse Boerholt: twintig hectare kreupelhout van de markgenoten

Ten oosten van Anderen staat op een straatnaambord het woord Holtstukken. Bos ligt er niet meer. De akkers eromheen dragen in 1832 de namen Oud Bosch en het Veld achter Holtstukken, en daartussen lag het Boerholt: het gemeenschappelijke bos van de marke, bijna 21 hectare groot.

Waarom hier bos stond en geen akker, zit onder de grond. Van den Berg noemt het Anderense Holt in één adem met het Gastersche Holt als een plek waar de keileem of de potklei tot vlak aan het oppervlak komt. Zulke grond laat geen water door. Wat er valt blijft staan, en natte grond is niet te ploegen. Wat als akker tegenvalt, blijft bos.

Eeuwenlang probeerden de buren dat bos overeind te houden. Het lukte telkens maar half. Tussen 1399 en 1447 werden de madelanden omwald, en de buren van Anderen en Gieten moesten daarop toezien. In 1563 heerste veeziekte. In 1572 was er ruzie over schapen in de marke. In 1578 werd het holt omheind, zodat niemand er zonder toestemming meer kapte. En in 1602 bleken er tóch weer bomen verdwenen.

Wie er wél hout uit mocht halen, lag vast. In 1794 mochten vier gewaarde boeren 32 geselecteerde bomen kappen, en diezelfde 32 eiken werden te koop aangeboden: hout dat de gewaardeelde boeren niet zelf nodig hadden, ging op een openbare veiling. Wie geen waardeel had, kon er geen aanspraak op maken. Er werden telgenkampen met eikels bezaaid, een laatste poging om aan te planten wat eruit ging.

Hoe het afliep staat op de kadastrale kaart van 1832. Daar ligt hier een perceel van 207.700 vierkante meter, en achter 'soort eigendom' staat het woord struellen. Bos heet het dus niet meer. Struellen is kreupelhout en eikenstruweel, wat er van een hakhoutbos overblijft als er te lang te veel uit is gehaald. Het is de tussenstand precies. Geen holt meer, nog geen heide. De landschapsbiografie van de Drentsche Aa zet het verdwijnen tussen 1811 en 1850. De kaart van 1832 valt daar middenin.

De eigenaar staat er ook bij. Geen boerennaam: in de kadastrale legger staan de Markgenoten van Anderen. Gemeenschappelijk bezit, tot het laatst. Anloo sectie N nummer 17, op minuutplan MIN03001N01.

Op de hoogtekaart is er niets van terug te vinden. Een verdwenen bos laat zelden iets na in het reliëf, maar bijna altijd iets in de namen, en die staan er nog: Oud Bosch, Holtstukken, het bord langs de weg.

De stip staat midden op wat er in het kaartbeeld te zien was. Het perceel is een lange strook die aan twee kanten verder loopt dan het uitgesneden beeld.