Het Anderse Boerholt: twintig hectare kreupelhout van de markgenoten

Ten oosten van Anderen staat op een straatnaambord het woord Holtstukken. Bos ligt er niet meer. De akkers eromheen dragen in 1832 de namen Oud Bosch en het Veld achter Holtstukken, en daartussen lag het Boerholt: het gemeenschappelijke bos van de markemarkeHet gezamenlijke grondgebied van een dorp: de heide, het veen en de weiden die de boeren samen gebruikten, en ook de vereniging van boeren die erover besliste. Wie er rechten in had, heette markegenoot.Alle begrippen, bijna 21 hectare groot.

Waarom hier bos stond en geen akker, zit onder de grond. Van den Berg noemt het Anderense Holt in één adem met het Gastersche Holt als een plek waar de keileemkeileemEen taaie laag van klei, zand en stenen die het landijs in de voorlaatste ijstijd heeft achtergelaten. Water zakt er slecht doorheen. Waar hij dicht onder de oppervlakte ligt, blijft de regen erop staan: in laagtes ontstonden zo veentjes en vennen, en de grond erboven bleef lang nat. Waar hij ontbreekt, zakt het water in het zand weg.Alle begrippen of de potkleipotkleiEen zware, vrijwel waterdichte klei die in een vroege ijstijd, het Elsterien, in diepe smeltwatergeulen is bezonken.Alle begrippen tot vlak aan het oppervlak komt. Zulke grond laat geen water door. Wat er valt blijft staan, en natte grond is niet te ploegen. Wat als akker tegenvalt, blijft bos. John en Dorothy Keur vonden in de noordoosthoek van Anderen een stuk van zo'n 47 hectare waar de keileem aan de oppervlakte komt. Het hoort bij een groot keileemeiland dat doorloopt onder de gronden van Eext en Gasteren.

Eeuwenlang probeerden de buren dat bos overeind te houden. Het lukte telkens maar half. Tussen 1399 en 1447 werden de madelanden omwald, en de buren van Anderen en Gieten moesten daarop toezien. In 1563 heerste veeziekte. In 1572 was er ruzie over schapen in de marke. In 1578 werd het holtholtEen bos van de marke, waar de boeren hout haalden voor gereedschap, heiningen en de bouw. Het kappen was aan regels gebonden. De naam leeft voort in veldnamen.Alle begrippen omheind, zodat niemand er zonder toestemming meer kapte. En in 1602 bleken er tóch weer bomen verdwenen.

Wie er wél hout uit mocht halen, lag vast. In 1794 mochten vier gewaarde boeren 32 geselecteerde bomen kappen die te koop werden aangeboden: hout dat de gewaardeelde boeren niet zelf nodig hadden, ging op een openbare veiling. Wie geen waardeelwaardeelEen aandeel in de marke: het recht om vee te weiden, plaggen te steken en hout te halen op de gemeenschappelijke grond.Alle begrippen had, kon er geen aanspraak op maken. Er werden telgenkampen met eikels bezaaid, een laatste poging om aan te planten wat eruit werd gerooid.

Hoe het afliep staat op de kadastrale kaart van 1832. Daar ligt hier een perceel van 207.700 vierkante meter, en achter 'soort eigendom' staat het woord struellen. Bos heet het dus niet meer. Struellen is kreupelhout en eikenstruweel, wat er van een hakhoutbos overblijft als er te lang te veel uit is gehaald. Het is de tussenstand: geen holt meer, nog geen heide. De landschapsbiografie van de Drentsche Aa zet het verdwijnen tussen 1811 en 1850. De kaart van 1832 valt daar middenin.

De eigenaar staat er ook bij: in de kadastrale legger staan de Markgenoten van Anderen. Gemeenschappelijk bezit, tot het laatst. Ook in 1951 had de marke nog een populierenbosje. Het was het grootste deel van de nog geen zestien hectare bos in heel Anderen. Waar dat bosje lag, schrijven Keur en Keur niet.

Op de hoogtekaart is er niets van terug te vinden. Een verdwenen bos laat zelden iets na in het reliëf, maar bijna altijd iets in de namen: Oud Bosch en Holtstukken.

De stip staat midden op wat er in het kaartbeeld te zien was. Het perceel is een lange strook die aan twee kanten verder loopt dan het uitgesneden beeld.