Karrensporen op het Balloërveld

Over het Balloërveld, langs de Galgenberg, liep eeuwenlang de doorgaande route van Coevorden naar Groningen. Het was geen rechte weg zoals wij die kennen, maar een brede zone waarin karren en wagens steeds opnieuw hun sporen trokken; plaatselijk is het volledige karrensporenreliëf hier bijna vierhonderd meter breed.

Groningen en Coevorden waren belangrijke strategische knooppunten: Groningen als noordelijk handelscentrum en Coevorden als zuidelijke toegangspoort naar Overijssel, Twente en Westfalen. De route tussen beide steden liep over de hogere, drogere zandruggen van Drenthe, waaronder het Balloërveld, omdat de omliggende venen en moerassen moeilijk begaanbaar waren.

Een kar reed zolang mogelijk in een bestaand spoor. Werd dat te diep, te modderig of moeilijk begaanbaar, dan week de bestuurder uit naar een plek ernaast, en de volgende reizigers volgden dat nieuwe spoor tot ook daar problemen ontstonden. Zo groeide één route uit tot een bundel van tientallen parallelle sporen. Er was nog een tweede reden waarom karren niet in elkaars spoor pasten: tot 1671 waren in Noord-Nederland verschillende asbreedtes in gebruik, en pas daarna werd het Holland spoor van 1,28 meter ingevoerd. Wie een andere asbreedte reed, kón de bestaande geulen niet gebruiken en trok er vanzelf een nieuwe naast. De route werd waarschijnlijk vooral in de middeleeuwenMiddeleeuwenca. 450 tot 1500Meer over deze periode intensief gebruikt, al kunnen sommige trajecten oudere voorgangers hebben gehad. Via het Balloërveld liep de verbinding verder richting Gasteren en Rolde, en de kerktoren van Rolde vormde in het open heidelandschap een herkenbaar baken – vanuit het noorden gezien is de hele bundel op die toren gericht.

Twee grafheuvels midden op het veld laten zien in welke volgorde dit landschap is ontstaan. Beide zijn aan de oost- en de westkant aangesneden door diep ingesleten karrensporen, zo diep dat de ene heuvel er ovaal van is geworden. Een spoor dat door een heuvel heen snijdt is jonger dan die heuvel, en daarmee is de ouderdom van deze bundel aan één kant vastgelegd: de sporen kwamen ná de graven. Elders op het veld doet dezelfde route het nog eens over met een ander soort spoor: een segment loopt daar dwars over een groot complex celtic fields heen, en ligt er dus overheen. Twee keer hetzelfde antwoord, uit twee verschillende relicten – ná de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode. Dat is het tegenwicht bij verhalen die de karrensporen zelf prehistorisch noemen.

De sporen bleven bewaard omdat grote delen van het Balloërveld niet zijn ontgonnen of diep geploegd, en omdat het gebied na de Tweede Wereldoorlog militair oefenterrein werd. Dat het militaire gebruik het reliëf spaarde is bovendien gemeten: toen de rijksdienst in 1999 op een zandrug in dit veld boorde, bleek het bodemprofiel geheel gaaf, op een paar oude en recente schuttersputjes na. Op akkerland verdwenen veel karrensporen juist door ploegen en egaliseren.

Wat hier zichtbaar is, is dus niet één oude weg maar een hele geschiedenis van reizen. Elke geul vertelt iets over een kar die een eerder spoor verliet en daarmee, bijna ongemerkt, een nieuwe lijn door de heide trok.