De volgestorte pingoruïne aan de Stationsstraat

Achter een boerderij aan de Stationsstraat ligt een flauwe laagte met een klein plasje in het midden: het overblijfsel van een pingoruïne, ontstaan nadat een ondergrondse ijsheuvel uit de laatste ijstijd was gesmolten. Op deze ene plek liggen verschillende landschappen boven elkaar.

Rond 1900 was de laagte nog duidelijk herkenbaar en werd het water gebruikt als schapenwasplaats, de Schaopwas. Voor het scheren werden de schapen uit Eext en de omliggende dorpen door het heldere water gedreven, zodat zand en aangekoekte mest uit de vacht verdwenen. Die naam leeft nog altijd voort in het landschap, net als de nabijgelegen Schaopvolte: de volte was de plaats waar de kudden werden verzameld voordat ze het water in gingen.

Vanaf het begin van de twintigste eeuw raakte het wassen van schapen hier geleidelijk buiten gebruik. De laagte werd steeds minder zichtbaar en is in de loop der tijd gedeeltelijk volgestort; rond 1950 was de oorspronkelijke vorm al moeilijk te herkennen. Later is een deel weer opengelegd, maar bodemonderzoek liet zien dat de plek sterk was verstoord.

Daarna kreeg dezelfde laagte nog een functie: hier lag de ijsbaan van Eext. Het water was daarvoor niet ideaal, want de kuil was klein en op sommige plaatsen diep. In 1961 verhuisde de ijsbaan naar de Kampstraat, waar nog altijd de natuurijsbaan van het dorp ligt.

De provincie houdt een inventarisatie bij van alle komvormige laagtes in Drenthe, en rond dit punt liggen er drie. De laagte waar deze stip nu op staat is daarvan als pingoruïne vastgesteld, onderzocht door leerlingen en docenten tijdens de Geoweek van 2016, met als omschrijving: grasland in agrarisch cultuurlandschap, verstoord. Dat woord komt overeen met wat het bodemonderzoek hier vaststelde, de kom is op de luchtfoto in het weiland te zien, en hij ligt letterlijk achter de boerderij aan de weg. De oude stip stond ernaast, tussen de bebouwing langs de straat.

Eén tegensignaal hoort erbij, want dit is geen uitgemaakte zaak. Op de topografische kaart van 1900 staat de naam Schaapvolt niet bij deze kom maar bij de laagte aan de overkant van de weg, waar nu een grote plas ligt – en juist díe laagte heeft de provincie nog niet beoordeeld. De volte en de was waren twee dingen: de volte was de verzamelplaats, het water was de wasplaats. Welke van de twee kommen welke rol had, is met een kaart niet te beslissen.

Tweehonderd meter naar het noordwesten ligt bovendien een derde vastgestelde pingoruïne, met een naam die het waard is om te onthouden: de gljetsjerkoel. Zo'n 75 meter breed, minstens 3 meter diep, en volgens de inventarisatie hoog beschermd – met de aantekening dat het een opvallend diepe kuil is voor een plek waar het keileemdek juist dun is. Hij prikt er dus doorheen: een gat in de keileem.

De pingoruïne zelf is grotendeels verdwenen, maar haar vorm en haar naam houden de geschiedenis van de plek zichtbaar.