De gletsjerkoel, een gat in de keileem

Tweehonderd meter ten noordwesten van de volgestorte pingoruïne aan de Stationsstraat in Eext ligt een kuil die op de hoogtekaart niet te missen is. Het is een ronde kom van ruim 80 meter breed en 3 meter diep, in het groen achter de huizen aan de oostkant van de weg en ruim 100 meter ten zuiden van de N33. Hij heeft de gletsjerkoel. In de pingo-inventarisatie van de provincie Drenthe staat hij als vastgestelde pingoruïne ingeschreven – vijfenzeventig meter doorsnede, minstens drie meter diep, beschermingsstatus "Hoog: beschermen".

Die maten zijn hier na te rekenen, want het hoogtebestand waar deze kaart op is gebouwd ligt eronder. De bodem van de kom ligt op 13,2 meter boven NAP, het land eromheen op ruim 16,3 meter. Dat is een verschil van 3,1 meter. Van rand tot rand meet de kom in het reliëf ongeveer 85 meter, iets ruimer dan de 75 van de registratie – dat verschil zit in de flauw oplopende randzone, die je in het reliëf wel ziet.

De naam komt niet alleen hier voor. Een gletsjerkuil of gletsjerkoel is hoe in Drenthe een pingoruïne heet die droog staat. De meeste van die komvormige laagtes groeiden na de ijstijd vol met veen, maar waar de bodem uit grof zand bestaat zakt het water weg en blijft er een droge kuil over – en juist die worden gletsjerkuilen genoemd. Twee dragen het als eigennaam, de Gletsjerkuil op het Buinerveld bij Ees en die in het Staatsbos bij Gieten, ruim anderhalve kilometer hiervandaan.

Alleen wijst de naam naar het verkeerde ijs. Een gletsjer heeft hier wel gelegen, in het SaalienSaalien250.000 tot 130.000 jaar geleden, de ijstijd die Drenthe onder landijs bedolfMeer over deze periode, en die liet de keileem achter waar de Hondsrug op ligt. De kuil zelf is jonger en van een andere soort kou. In het Weichselien kwam het landijs niet tot hier. De bodem bevroor meters diep, opkomend grondwater duwde een ijslens omhoog, en na de dooi bleef er een ronde laagte achter. Wat de gletsjer hier maakte is de leem eromheen, en de kuil kwam pas een ijstijd later.

Op de topografische kaarten van 1890 tot 1940 staat de kuil getekend zoals karteurs toen een laagte tekenden, als een ovaal met streepjes naar binnen, midden in de heide. Ruim 200 meter naar het zuidwesten ligt op diezelfde kaarten de Schaopvolte. Die staat in blauw, als open water.