Hunebed D13 bij Eext

Het tweede hunebed van Eext, aan de westkant van het dorp. Zet de luchtfoto aan en dan het reliëf: je ziet dat het hunebed niet zomaar ergens ligt, maar op de hoge rug – net als de grafheuvels en de karrensporen. Wie hier vijfduizend jaar geleden bouwde, koos dezelfde droge route die eeuwen later door karren werd uitgesleten. Het hunebed heet in de volksmond ook Stemberg. Die naam zou zijn ontstaan toen een stenendelver in 1756 met een ijzeren staaf in de grond prikte, een rommelend geluid uit de bodem hoorde en wegvluchtte; het duurde daarna tientallen jaren voor iemand er weer durfde te kijken. Uit datzelfde jaar 1756 stamt ook een heel andere aantekening: landschrijver Johannes van Lier groef het hunebed open en haalde er "veele urnae en steene beitels" uit. Beide verhalen staan naast elkaar, en de bronnen leggen ze niet aan elkaar. D13 is bovendien een van de zeldzame trapgraven: het ligt nog voor een deel onder zijn zandheuvel, en vanaf de top voert een viertredig trapje naar de grafkamer. Zes zijstenen en twee sluitstenen liggen in het zicht. Van Giffen, die er in 1927 onderzoek deed en weinig meer vond, viel op dat de zijstenen buitengewoon vlak zijn en ongebruikelijk dicht op elkaar aansluiten – alsof ze zijn bijgewerkt. In 1976 kwam een verdwenen deksteen terug die in het dorp was teruggevonden – hij had er tot dat jaar als brug gelegen. Het hunebed is klein, ruim vier bij ruim drie meter, maar de heuvel eromheen meet zo'n dertig meter, en die heuvel is in drie fasen opgeworpen. Het trapje is volgens het monumentenboek van Drenthe waarschijnlijk pas bij de tweede fase aangebracht – het hoort dus niet bij de oorspronkelijke bouw maar bij een latere verhoging. De laatste fase dateert van ná de bouwers van het hunebed, en dat past bij wat er in de grond zat: er zijn begravingen uit de late bronstijd en de vroege ijzertijd gevonden, en zelfs een kind dat hier rond 1600 na Christus is begraven. Deze plek is dus niet vijfduizend jaar geleden gebouwd en daarna vergeten, maar veertig eeuwen lang als begraafplaats gebruikt. Dat trapje verklaart waarschijnlijk ook een raadsel uit het archief: toen de boermarke van Eext op 4 maart 1871 haar hunebedden aan de provincie schonk, sprak de akte van "de hunebedden zoomede de kelder" – een aparte, met name genoemde ruimte waar je in kon afdalen.