Het Boerbos, waar de boermarke het zand vastlegde

Tussen het dorp Rolde en 't Ruige Veld ligt een strook naaldbos die de boermarkeboermarkeDe vergadering van de boeren die rechten hadden in de marke. Zij besliste over het gebruik van de gemeenschappelijke grond: wie er vee mocht weiden, plaggen mocht steken en hoe de wegen werden onderhouden.Alle begrippen er eind negentiende eeuw doelbewust heeft neergezet, als buffer tegen het stuivende zand. Rolde had hetzelfde probleem als zoveel Drentse esdorpen: waar de heide kaal raakte door plaggensteken en overbeweiding kwam het dekzanddekzandFijn zand dat de wind aan het eind van de laatste ijstijd over het land heeft geblazen, als een deken over het oudere landschap. De lage ruggen ervan waren de droge plekken waar mensen woonden en akkerden.Alle begrippen los, en dat schoof richting het bouwland. De markemarkeHet gezamenlijke grondgebied van een dorp: de heide, het veen en de weiden die de boeren samen gebruikten, en ook de vereniging van boeren die erover besliste. Wie er rechten in had, heette markegenoot.Alle begrippen pakte dat aan zoals overal in Drenthe, door grove den in te planten en het zand met wortels vast te leggen. Er hoorde een stelsel van sloten bij, dat de jonge aanplant van water moest voorzien.

Op de kaart van 1905 is het resultaat te zien. Zet de jaarschuif op 1890 en 1925 naast elkaar, dan zie je het bos ontstaan, en daarmee zie je een van de weinige landschapselementen op deze kaart waarvan we de aanleiding, de methode en het decennium alle drie kennen. Toon op de kaart Twee zandverstuivingen even ten westen ervan staan bij het Kadaster nog altijd onder die naam geregistreerd, en de Nijlanderesch grenst er direct aan.

Dat de grond daarvóór ook al bruikbaar was, blijkt aan de zuidkant. Daar ligt een archeologisch monument met sporen van een nederzetting van de trechterbekercultuurTrechterbekercultuur4000 tot 2700 v.Chr.Meer over deze periode, dezelfde mensen die de hunebedden bouwden; D17 en D18 liggen ruim een kilometer noordelijker. Het is een van de weinige plaatsen op deze kaart waar de trechterbekercultuur niet als grafmonument maar als wóónplaats is aangetroffen.

Het Boerbos is nu een van de schakels in de wandelroute langs het Deurzerdiep, tussen 't Ruige Veld en de voormalige spoordijk van de lijn Assen-Stadskanaal.