Het Bosbad van Rolde, door het dorp zelf gegraven

Aan de Nijlanderstraat, waar de weg naar Nijlande het Boerbos ingaat, ligt een omheind zandvlak met een gebouwtje aan de noordkant. De kaart van 1970 zet daar een blauwe L neer, met het woord Bosbad erbij. In het reliëf is het een vlakke pan met een scherpe rand. Water staat er niet meer.

In het najaar van 1946 liepen twee mannen met een schop het bos in, naar de plek die de tweede zandverstuiving heet. Op een meter diepte stond water. Ze dachten het grondwater te hebben gevonden. Het bleek bovengrondwater, regen die op een slecht doorlatende laag blijft hangen. Winkelier L. Leever was een van hen.

De marke van Rolde stond in november 1953 ongeveer twee hectare van die zandverstuiving af, mits de plannen doorgingen. De Nederlandse Heidemaatschappij rekende het in 1959 door. Een diep bassin van vijftig meter, een instructiebad en een kleuterbad zouden meer dan drie ton kosten. Voor 4100 inwoners was dat te veel.

Tuinarchitect G.R. Hollema tekende met gemeentewerken een ander plan; de maquette stond in 1960 op de paardenmarkt, voor 150.000 gulden. Burgemeester Van Huis legde later uit hoe dat kon: ze hadden gerekend vanuit het landschap in plaats van vanuit de techniek, op een terrein dat de boeren gratis afstonden. De gemeente legde vijftigduizend gulden in, een lening bracht nog vijftigduizend, en de laatste vijftigduizend moest van de bevolking komen. De eerste collecte bracht 16.000 gulden op, een oliebollenactie 1700.

Op 10 april 1961 ging de eerste schop de grond in. Daarna groef het dorp. Het personeel van de gemeentesecretarie stond in de geulen voor de leidingen, en de aannemer werkte zaterdagochtend tegen betaling en zaterdagmiddag voor niets. Zo bleef 10.000 gulden aan loon in de kas, en de plaatselijke aannemers spaarden nog 10.000 op het materiaal. Acht weken later was het bad klaar. Het ondiepe bassin werd 45 bij 25 meter, het diepe 25 bij 18 en het kleuterbad 10 bij 7, met een restaurant ernaast. Hollema liet een oude kromme den aan de rand van het ondiepe bad staan. Op 3 juni opende gedeputeerde J.C. Wilmans het Bosbad, met muziekvereniging Euterpe door het dorp.

Koningin Juliana kwam op 18 juli kijken, op een rondrit door Drenthe. Het zwemmende jonge volkje liet zich niet storen, en de vorstin trok zich niets aan van de rondvliegende spatten. Op 9 september ging het dicht. Het weer bleef mooi, dus opende het bestuur opnieuw, en in één week doken er nog 3500 mensen in, ook uit Gieten en Assen, waar de baden dicht bleven.

Koud water bleef het bezwaar. Bij de opknapbeurt van 1982, voor 840.000 gulden, kwamen er 64 zonnecollectoren, samen 230 vierkante meter en de enige verwarming die het bad had. Hoofd gemeentewerken De Willigen noemde het een landelijke primeur. 's Nachts rolden er kunststof lamellendekens over de bassins, en die kregen een coating die de marine op schepen uit de vaart gebruikte. Zonder zon werkte het niet. In mei 1987 lag het bad nog dicht, want twee dagen zon moest je eerst hebben gehad, zei chef-badmeester R. Laanstra.

In juli 1987 hield het bad nog zijn zwemvierdaagse. Op 4 oktober 1989 begon de sloop, een week later was hij in volle gang, en op 25 april 1990 lagen er zandbulten om het terrein vlak te maken. Er staat nu een manege. Die is van rijvereniging De Markeruiters, in 1976 ontstaan uit een fusie van De Bosruiters en de ponyclub; op haar eigen site schreef ze in 2001 dat ze op het voormalige zwembadterrein zit. Het zand heeft zijn terrein terug.