't Ruige Veld, het landhuis in het bos waar kinderen kwamen aansterken

Ten zuiden van de Asserstraat in Rolde loopt een toegangsweg het bos in, naar 't Ruige Veld. Op de kaart van 1940 staat hier één huis. Zeventig meter verderop ligt de joodse begraafplaats. Vanaf 1938 sliepen er kinderen uit Enschede, Duitse kinderen en kinderen uit Rotterdam.

Het was het landhuis van Gerhard Dunbar, een rietgedekte villa met een aangelegde tuin. Volgens een bijschrift in de beeldbank van het Drents Archief was hij in 1921 klaar en verkocht Dunbar hem in 1924. De krant van november 1937 noemt het landhuis dan nog "eigen aan den heer G. Dunbar, te Hilversum". Welke van de twee klopt, is onbekend. Wel staat vast dat het huis toen, met twintig hectare heide en bos, overging naar een Groningse vereniging.

Die vereniging stuurde sinds 1922 zwakke kinderen naar het koloniehuis Elim op Schiermonnikoog. Rolde werd het tweede huis. In maart 1938 werd de verbouwing aanbesteed. Op 15 oktober opende commissaris der Koningin De Vos van Steenwijk het "vakantiekolonie-boshuis". Directrice werd mejuffrouw G. Medema.

In mei 1940 moest het huis op last van de burgemeester worden ontruimd. De kinderen kwamen toen vooral uit Enschede. Op de derde oorlogsdag, een zondag, reden ze met een veewagen naar huis. In juni zaten er alweer 35 kinderen.

Tijdens de bezetting namen de Duitsers het huis in beslag. In december 1942 schreef de Deutsche Zeitung in den Niederlanden over Duitse kinderen die "einige Wochen" in het "Kinderheim „Ruigeveld"" doorbrachten. Via de NSV, de welzijnsorganisatie van de nazipartij, kregen ze een middag met vlaggen en een kerstboom. Wie het huis verder gebruikte, en vanaf wanneer, staat in de gevonden krantenberichten niet.

Een artikel van H.M. Luning over de joodse gemeenschap van Rolde noemt nog een gebruiker: de Sicherheitsdienst. Die zou bezit hebben genomen van het kinderhuis. Aan de SD schrijft het artikel ook het verdwijnen van de rechtopstaande zerken op de begraafplaats toe. Luning baseert zich daarvoor op een mondelinge mededeling. De krantenberichten spreken alleen van inbeslagname en een Kinderheim.

Begin juni 1945 kwamen er kinderen uit Rotterdam aan. Volgens een terugblik in Trouw uit 1952 was het huis eerst voor kinderen uit het Westen, die onder de honger hadden geleden. Dezelfde terugblik noemt de schade: in beide koloniehuizen van de vereniging voor tienduizenden guldens. De voorzitter, R. Woldring, raakte ook een schilderij van 't Ruigeveld kwijt. Volgens de krant van 1948 was het hem "in de oorlogstijd door de Duitsers" ontroofd. Dat jaar kreeg hij een nieuw schilderij van het huis, van Hein Kray.

In 1949 kwamen er om de zes weken 50 kinderen, van 5 tot 14 jaar. Meestal had de schoolarts ze uitgekozen. Wie 's winters kwam, ging zes à zeven pond zwaarder naar huis. In 1954 wilde de vereniging uitbreiden van 50 naar 90 bedden. Op een foto uit 1961 staat naast het oude gebouw de nieuwbouw.