De Kymmelsberg en het haventje van Schipborg

Op de rand van het beekdal ten zuiden van de brinkbrinkHet open, gemeenschappelijke plein in een esdorp, vaak met bomen en een drinkpoel, waar het vee werd verzameld voordat het naar de heide of de weide ging.Alle begrippen ligt de Kymmelsberg, op de hoogtekaart een duidelijke bult met een laagte aan de voet. In die laagte lag volgens Dorpsbelangen Schipborg het haventje waaraan het dorp zijn naam dank. Dat verhaal staat op deze kaart bij de Achterhaven, met de twijfel over de ligging erbij.

De heuvel zelf is een rivierduin. Aan het eind van de laatste ijstijd blies de wind zand uit het droogliggende beekdal op tot lage ruggen langs de Aa. Omdat die ruggen net wat hoger en droger liggen dan de natte beekweiden staan er vaak eikenbosjes op, en ook dat maakt ze zichtbaar.

Over de ouderdom lopen de lezingen uiteen. Dorpsbelangen Schipborg en de Hondsrug-organisatie houden het erop dat de berg veel jonger is: dat de drukke route tussen Groningen en Coevorden hier in de zestiende eeuw de begroeiing wegsleet, waarna de wind het zand tot deze hoogte opblies. De bronnen kiezen niet, en wij dus ook niet. In 1988 vond S.W. Jager bij verkennend onderzoek op de Kymmelsberg een kuil met scherven uit de Romeinse tijdRomeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode, en houtskool uit die kuil is ook in die tijd gedateerd. Het onderzoek is nooit gepubliceerd, en of de kuil in het duin zelf lag, staat er niet bij. Beslissen doet die vondst dus niet. Wat vaststaat is dat het uitzicht in de jaren vijftig door Evert Musch is geschilderd, dat het daarna door opslag helemaal dichtgroeide, en dat Staatsbosbeheer de berg in 2003 op verzoek van het dorp weer heeft vrijgemaakt.

Musch was er niet de enige schilder. In 1956 schreef een reisverslag over "de schilderskolonie die zich in Schipborg bij de Kymmelsberg ontwikkeld heeft". In 1961 woonden er volgens de Friese Koerier zeven schilders, onder wie To Jager, Evert Musch, Joop Schuurhuis en Bernard Fransen, met een eigen expositieruimte. De kolonie begon, schreef de krant, waar de zomerhuizen en vakantieverblijven van Schipborg ophielden.

Langs de beek ligt hier een oeverwal, en die laat zien hoe een beek zichzelf inpakt. Als het beekdal onderloopt slaat het grove zand direct naast de geul als eerste neer, want daar valt de stroomsnelheid weg; het fijnere slib drijft door tot in de laagste delen van de dalvlakte. Zo groeit vlak langs de beek een lage zandrug die geleidelijk afhelt naar het dal. De landschapsbiografie noemt de Kymmelsberg met name als plek waar zulke oeverwallen langs de Drentsche Aa te zien zijn, en ook als een van de weinige plekken waar na een winter met hoge waterstanden een vers laagje sediment in een binnenbocht is afgezet. Praktisch gevolg: de oever is er wat harder, en het loopt er beter dan in de natte madelanden waarin je soms diep wegzakt.

De berg heeft daarnaast een tweede loopbaan gehad, als uitkijkpunt. Toen de burgerij het Drentsche Aa-gebied tegen het eind van de negentiende eeuw als uitgaansruimte ontdekte, kwamen de hoogtes in de wandelgidsjes terecht als belvedère. De Kymmelsberg stond er met zijn vergezicht op de kronkelende Aa bij, als een te befietsen eindpunt voor menig stadjer uit Groningen. De Zeegser Duinen kregen in die jaren zelfs de bijnaam Eldorado van Groningers.