De haven van Schipborg, en de straat die ervan over is

Aan de noordkant van Schipborg ligt een straat die Achterhaven heet, 100 meter van een beek die nu smal genoeg is om over te springen. Het is de enige straatnaam op deze kaart die naar scheepvaart verwijst, en samen met de dorpsnaam is het alles wat er van de haven over is.

Het dorp heette eeuwenlang gewoon Borck: Borc in 1298, Borcke in 1332, Bork in 1377. Dat leverde eindeloze verwarring op met het andere Borck in Drenthe, dat wij nu Westerbork noemen. Een tijdlang loste men dat op met Genneborck, 'het gindse Borck'; als Geuneborch staat het dorp nog in 1634 op de kaart van Drenthe die Cornelis Pijnacker tekende. Vanaf de zeventiende eeuw won een andere oplossing: dit was het Borck dat per schip bereikbaar was. Helemaal zeker is die lezing niet, want schip kan ook uit skep voor schaap komen en borg zowel burcht als berk betekenen.

De Drentsche Aa was zeker tot hier bevaarbaar en misschien nog verder, en schepen voeren al in de middeleeuwenMiddeleeuwenca. 450 tot 1500Meer over deze periode de beek op tot de Borckerbrugge. In de grondschatting van 1645 staat in het dorp een schuitenschuivershof, een erf van iemand die schuiten voortduwde. In 1740 verleenden de stad Groningen en twee burgers elkaar een octrooi voor een veerdienst van Groningen naar Schipborg, voor graan en andere coopmanschappen. De voorwaarden laten zien hoe krap het was: varen kon alleen in het winterseizoen, alleen met een platbodem, en pas een uur nadat het tij was ingevallen. Men meerde af bij de Steenkuil, en bij een gunstige waterstand tot bij de brug.

Lang hebben de schippers er niet van geprofiteerd. Juist in de tweede helft van de achttiende eeuw werden de beekdalen stroomopwaarts op grote schaal ontgonnen: sloten gegraven, hooilanden ontwaterd, zandwegen opgehoogd. Al dat losgewoelde zand kwam benedenstrooms weer tot rust, de benedenloop slibde dicht en de vaart naar Schipborg werd onbevaarbaar. De beurtschepen voeren tot in de achttiende eeuw, en daarna niet meer.

Waar dat haventje lag, wijzen de bronnen niet aan. De landschapsbiografie laat de schippers afmeren bij de Steenkuil en noemt de straatnaam Achterhaven als het enige wat eraan herinnert; die straat ligt hier, aan de noordkant. Dorpsbelangen Schipborg legt het ergens anders. De naam Schipborch verwijst volgens die lezing naar de vaart op Groningen "vanaf een haventerreintje bij de Kymmelsberg aan de zuidzijde van de brink". Dat is het andere eind van het dorp, 670 meter zuidelijker. Die berg staat op deze kaart.

Na te meten is het niet. De Steenkuil staat in geen kaartlaag en levert in Delpher geen enkele krantentreffer op. Ook de Achterhaven zelf helpt niet. Het oudste bouwjaar dat de Basisregistratie Adressen en Gebouwen aan die straat geeft is 1984, en op de kadastrale kaart van 1832 houdt de buurschap Schipburg ten zuiden ervan op, bij de afslag van het Ruiterpad. Of de straatnaam een oude veldnaam voortzet of in de jaren tachtig is bedacht, staat nergens.

Van kade, aanlegplaats of schuitenschuivershof is bovengronds niets terug te vinden. Zet de historische kaart aan en kijk naar de breedte van het dal: dat is de maat waar het ooit om ging. Toon op de kaart