Antitankgracht en loopgraven van de Frieslandriegel

Op het Balloërveld ligt een brede, kunstmatige insnijding met lange rechte segmenten en scherpe knikken, op de hoogtekaart goed te volgen. Het tracé gaat dwars door de natuurlijke vormen van het beekdal heen. Dit is de tankgracht van de Frieslandriegel; de loopgraaf ernaast is hoekig en zigzagt, omdat een rechte gang bij een granaatinslag te gevaarlijk was. Die loopgraven zijn hier niet uitgegraven maar bovengronds opgeworpen: op het Balloërveld staat het grondwater daarvoor te hoog.

Na de landing in Normandië liet de Duitse bezetter in het najaar van 1944 deze verdedigingslinie aanleggen, van Meppel langs de Drentsche Hoofdvaart en via het Witterveld en het Asser Bos over het Balloërveld naar het noorden, helemaal tot Delfzijl. Dit worden ook wel de Assener Stellungen genoemd. Duizenden dwangarbeiders en ingehuurde spitters moesten met de hand een gracht van ruim twee meter diep uitgraven, met tankgrachten, loopgraven, mitrailleurstellingen en bunkers erbij. Op papier moest die gracht drie tot vier meter diep worden, met een schuine wal aan de oostkant en een steile aan de westkant; hier is daarvan afgeweken en bleef hij ondieper. Bij de bevrijding in april 1945 bleek de linie geen beslissende rol te spelen; de geallieerde opmars werd er niet langdurig door tegengehouden. De geallieerden ruimden de gracht na de oorlog op de meeste plaatsen meteen op. Wat bleef liggen, lag in onontgonnen gebied waar hij niemand in de weg zat. Hier liggen de resten er dus nog, mede doordat het gebied tot 2006 militair oefenterrein bleef.

In de rand van de tankgracht bestaat de bovenste veertig centimeter uit materiaal dat in de oorlog met de hand uit de gracht is geschept, op bevel van de Organisation Todt, de bouworganisatie die de dwangarbeid regelde. Daaronder ligt een onthoofde haarpodzol, waarvan op dertig tot veertig centimeter diepte nog een restant van de grijze uitspoelingslaag over is. De gracht is dus een vorm in het reliëf en tegelijk een leesbare laag in de bodem.

Hoe fijnmazig die linie is vastgelegd, staat in de archeologielaag van de provinciale omgevingsverordening. Binnen het vlak van deze kaart schrijft die 104 afzonderlijke schuttersputten in, 13 loopgraafsegmenten die nog zichtbaar zijn en 6 stukken zichtbare tankgracht – alle onder één noemer: Frieslandriegel. De putten meten ongeveer 6 bij 6 meter en liggen als losse kuilen langs het tracé, dat hier over ruim 6 kilometer noord-zuid is te volgen.