Vermoedelijke driemarkensteen in de Heest

In de provinciale registratie staat hier een markesteen. De markenkaart laat zien dat op dit punt waarschijnlijk drie dorpsgebieden samenkwamen: Balloo, Gasteren en Taarlo. Een driemarkensteen dus, mogelijk. Zeker is het niet.

De plek is wél verklaarbaar. De steen ligt midden op het veld, niet langs een beek of een andere natuurlijke grens. Dat komt doordat er hier eeuwenlang geen grens wás.

De Heest, het noordelijke deel van het Balloërveld, was gemeenschappelijke weidegrond. Een compascuum: meerdere dorpen lieten hun vee op dezelfde veldgrond grazen. Weiland moet je er niet bij denken. Het lage deel bestond uit dekzandopduikingen, van elkaar gescheiden door slenken, met halfopen elzenbroek en moerassige laagten vol zeggen en riet. Het vee zocht zijn eigen weg.

ot in de zeventiende eeuw waren markegrenzen brede overgangszones. In de zeventiende en achttiende eeuw werden ze vastgelegd en werd de gemeenschappelijke grond verdeeld. Pas toen werd het de moeite waard een steen neer te leggen. De hoekige grenzen die nu op de kaart staan zijn daarvan het overblijfsel.

Het uiteenvallen begon in 1761. Zevenentwintig markegenoten van Taarlo namen het initiatief hun aandeel in De Heest te ontginnen. Op de Franse kaart van 1811 is te zien hoe ver ze kwamen: de ontgonnen Ballooër groenlanden langs het Loonerdiep sloten aan op de Taarlooër groenlanden aan de overkant, die Lutje Heest heetten.

Het geraamte van die verdeling ligt er nog. Het achttiende-eeuwse casco van houtwallen was in 1965 nog intact, maar sterk verwaarloosd. Het zijn de oude marke- en kerspelgrenzen. Na het herstel door Staatsbosbeheer gelden ze als de oudste en rijkste grenswallen van het hele Drentsche Aa-gebied.

Daarna is het veld weer nat gemaakt. In 1995 werd hier grootschalig geplagd en ontgrond, en in 1996 volgde met honderdtwintig hectare het eerste grote vernattingsproject van het gebied. Sloten dempen, nieuwe slenken graven, het kalkrijke kwelwater weer tot in de wortelzone laten komen. Sindsdien houdt een kudde van vijftig vleeskoeien het open.

Dat werk kostte ook iets. Bij het grondverzet wezen amateurarcheologen uit de omgeving erop dat op de zandkoppen mesolithische vondsten liggen, en dat er meer kon liggen. Vernatten en plaggen kost bodemarchief.

Het grotere Balloërveld was verdeeld over vier dorpsgebieden: Taarlo, Gasteren, Balloo en Rolde. Hier raakten er drie aan elkaar. Of de steen die er ligt dat punt ook echt markeert, weten we niet.