Het kerkhof van Eext, en de lange tocht ernaartoe

Het kerkhof ligt een eind ten noorden van het dorp, aan het eind van de Kerkweg. Dat komt door een Koninklijk Besluit uit 1827 dat vanaf 1829 het begraven in en om de kerken verbood; overal in Drenthe moesten dorpen daarop grond buiten de bebouwing kopen. Wim Koiter beschreef voor het dorpsmuseum hoe een begrafenis vanuit Eexterzandvoort eruitzag – hemelsbreed ruim drie kilometer hiervandaan, en te voet. Eerst kwam de leedaanzegger langs, in zwart pak en hoge hoed, op de fiets, huis aan huis. Koiter was elf toen hij hem in juni 1942 hoorde zeggen: 'Heden is overleden Grietje Sijbring op de leeftijd van 67 jaar, echtgenote van Gerrit Vedder.' Op de dag zelf kwam J. Gortmaker met de lijkwagen en een zwart paard, en stelde de stoet zich op in vaste volgorde: naaste familie, verdere familie, buren, vrienden, en als laatsten de dorpelingen – eerst de mannen, dan de vrouwen, twee aan twee. Onderweg was er een plaspauze voor de vrouwen bij Js. Oosting, nu Heiakkers 2; de mannen liepen door naar het Haverlandssteegje. Terug ging het korter, over de Vesselweg. Op dit kerkhof liggen vijf oorlogsslachtoffers. Vier van hen zaten in het verzet: Jan Braams, Gezinus Enting, Lute Huizing en Reinder Kamping. De vijfde is Henderikus Klinkhamer, soldaat, gesneuveld op 11 mei 1940 bij Wassenaar – de tweede dag van de oorlog. Kamping stierf in 1944 in Siegburg en Enting in 1945 in Brandenburg, allebei in Duitse gevangenschap; Huizing haalde de bevrijding en overleed in december 1945 thuis in Eext. Het bekendst is Jan Braams, boer aan de rand van het dorp en controleur bij de Crisis Controle Dienst. Hij verborg onderduikers op zijn boerderij, werkte voor de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers en zat bij Geheime Dienst Nederland, waar hij vijandelijke installaties in kaart bracht. Op 14 januari 1945 werd hij opgepakt en naar de gevangenis in Assen gebracht. In de nacht van 6 op 7 maart pleegde het verzet bij Woeste Hoeve een aanslag op Rauter, de hoogste SS-politieman in Nederland; als vergelding fusilleerden de Duitsers op 8 maart 117 gevangenen langs de weg van Arnhem naar Apeldoorn. Braams was een van hen. Op verzoek van de familie is zijn lichaam na de oorlog naar Eext gehaald, en na een dienst in de kerk op 12 mei 1945 ligt hij hier – honderd kilometer van de plek waar hij werd doodgeschoten, op het kerkhof waar de stoeten uit Eexterzandvoort te voet naartoe liepen.