Het oorlogsmonument van Eext

Aan de Hoofdstraat in Eext liggen twee zwerfkeien op elkaar, een grote ronde steen op een kleinere. Op de bovenste staan het jaartal 1940-1945 en zeven namen, op de onderste drie regels uit het geuzenlied "Zij zagen 't doel". Het zijn zeven inwoners van Eext die in de Tweede Wereldoorlog omkwamen.

Het monument werd onthuld op 14 april 1948, in wat het huizenboek van het dorp een sobere plechtigheid noemt. Er ging een kerkdienst aan vooraf in de Nederlands Hervormde kerk, waarin ds. Ligthelm uit Loppersum voorging. Burgemeester Willinge Prins van de gemeente Anloo onthulde de steen en hield zijn dorpsgenoten voor dat het hun taak was het werk van de gevallenen te voltooien. Op de onderste steen staat "AL MOCHTEN ZIJ OP AARD NIET MEER AANSCHOUWEN / DE RIJKE ZEGEN VAN HUN GROOTE DAAD / ZIJ ZAGEN 'T DOEL- EN GINGEN MET VERTROUWEN". De steen is van ontwerper De Weys.

De namen zijn J. Bathoorn, J. Braams Tazn., Gez. Enting, L. Huizing, R. Kamping, Hs. Klinkhamer en B. Okken. Geen twee van hen kwamen op dezelfde manier om, en samen beslaan ze de hele oorlog. Henderikus Klinkhamer sneuvelde op 11 mei 1940 bij Wassenaar, soldaat bij 3-I-1-R.I., op de tweede dag van de inval. Jan Bathoorn kwam om op 27 februari 1942 in de Javazee, halverwege de wereld. Lute Huizing, landarbeider, stierf op 17 december 1945 in Eext, zeven maanden na de bevrijding, na gevangenschap in Vught.

Twee van hen werden in dezelfde golf opgepakt. Reinder Kamping, landbouwer, en Gezinus Enting werden na de april-meistakingen van 1943 gearresteerd en gingen dezelfde weg langs Assen, Vught, Utrecht en Siegburg. Kamping stierf daar in een lazaret op 26 augustus 1944. Enting ging in november 1944 door naar Brandenburg, werkte er in een vliegtuigfabriek en bezweek op 28 maart 1945 aan uitputting en ziekte. Zijn as kwam terug naar het dorp en werd na een rouwdienst op 6 februari 1946 in Eext bijgezet.

Berend Okken was net als Bathoorn marinier. Hij vocht in de meidagen bij Rotterdam, werd na de capitulatie gedemobiliseerd en werd gestichtswachter in Veenhuizen. Hij verstopte er wapens en verborg Engelse parachutisten. Op 16 december 1944 werd hij opgepakt na een mislukte wapendropping, en begin 1945 met negen andere bewaarders geëxecuteerd in Neuengamme. Hij staat daar in het gedenkboek, en op het verzetsmonument van Veenhuizen. Jan Braams, landbouwer en controleur bij de Crisis Controle Dienst, hielp onderduikers vanuit zijn boerderij aan de Hoofdstraat en werd op 8 maart 1945 bij de Woeste Hoeve doodgeschoten.

Jan Bathoorn was marinier bij de Koninklijke Marine. Hij is geboren op 24 juni 1916 in Beilen, zoon van Taake Bathoorn, timmerman aan de Naweg, en hij was vijfentwintig toen hij op 27 februari 1942 met Hr.Ms. De Ruyter in de Slag in de Javazee ten onder ging. Op dat schip kwamen 344 opvarenden om, onder wie schout-bij-nacht Karel Doorman.

De keuze voor zwerfkeien past bij Eext. Het zijn stenen uit het eigen landschap, achtergelaten door het landijs, en ze herinneren aan de manier waarop zulke keien hier later werden gebruikt, voor hunebedden, voor gebouwen en voor markeringen. Zo verbindt het monument een tastbaar landschapsspoor met de namen van zeven dorpsgenoten.