Eexterzandvoort, een zandkop midden in het veen

Midden in het natte Hunzedal liggen een paar zandkoppen. Eexterzandvoort is er een van. De naam zegt het al: een zandvoort is de plek waar je droog door het dal kwam.

Deze plek is het spiegelbeeld van de rest van de kaart. De esdorpen liggen op de Hondsrug en keken op het dal uit. Hier woonden en werkten mensen ín het dal, op een eiland van dekzand dat een paar meter boven het veen uitstak, waar het rondom te nat was voor bouwland. Het omringende gebied werd gebruikt zoals de rest van het dal: hooiland, weidegrond en schapenweide.

In januari 1898 schreef de krant dat de grondeigenaren uit Eext een opzichter over hun land hadden aangesteld, waardoor "de groote vrijheid te Zandvoort, wat betreft het weiden van vee" sterk beperkt was. Bij veel van die eigenaren werden daarop de wringen, de hekken voor het land, vernield.

Eind april 1919 vond landbouwer Wilkens bij het bewerken van een kamp, niet diep onder de grond, een pot met ruim veertig grote zilveren en vier gouden munten, veel met de beeltenis van koning Filips IV, een zilveren ketting van meer dan een meter, een kortere ketting en vijftig zilveren knoopjes met speld. Waar zijn land lag en waar de vondst gebleven is, is niet bekend.

Op de zandkop stond ook een school. In mei 1930 opende de gemeente Anloo er een openbare lagere school met een onderwijzerswoning. De school bleef klein. In 1934 ging het gerucht dat de regering hem wilde opheffen. In 1938 kwam het bericht dat hij mocht blijven, en de krant schreef dat de school "zeer zwak" had gestaan.

In 1961 telde de school 13 leerlingen, op ongeveer 190 inwoners. Gedeputeerde Staten vonden dat het "eigenlijk geen school is" en wilden hem dicht. Het gehucht was het er niet mee eens. "Wij zijn Eexterzandvoorters en geen Eexterveners of inwoners van Eext", kreeg een verslaggever te horen. De raad van Anloo hield vast aan de school en ging in beroep bij de Kroon. In december 1961 vernietigde de Kroon het besluit van de provincie.

Daarna is het stil in de kranten. In juni 1977 zocht de gemeente Anloo nog een handwerkonderwijzeres voor de scholen van Eexterveenschekanaal, Eexterzandvoort en Schipborg, samen zes lesuren per week. Rond 1980 verdween de school. Het gebouw staat er nog, aan de Dalweg 1, als dorpshuis d'Aol School.

Op de hoogtekaart moet je de rand zoeken van een flauwe verhoging in een verder vlak dal, met de bebouwing er bovenop. Verder staat er niets. In een straal van bijna twee kilometer draagt deze kaart geen enkel ander punt, en er ligt ook geen beschermd terrein. Het Hunzedal is archeologisch veel minder onderzocht dan de rug ernaast.