De Kerkweg, waarover de doden naar Anloo moesten

In het Evertsbos, tussen Eext en Anloo, loopt een zandweg die de Kerkweg heet. Naast het huidige tracé ligt op deze plek een smalle bundel karrensporen, min of meer parallel aan de weg. Kies het karrensporenlaag in het kaartmenu en je ziet ze naast elkaar en ondiep liggen. Zodra een spoor te diep uitsleet, ging men er gewoon naast rijden. Dat is dezelfde manier van uitslijten als op het Balloërveld en in de Strubben, alleen veel smaller. Dit was een dorpsverbinding, geen doorgaande route over de Hondsrug.

Eext had eeuwenlang geen eigen kerk. De parochiekerk stond in Anloo, een van de oudste van Drenthe. Het was oorspronkelijk de enige kerk in de omgeving, mogelijk al in de achtste of negende eeuw gesticht. Wie in Eext stierf, ging over deze weg naar het kerkhof.

Hoe oud die rol is, is minder zeker. De weg wordt vaak in verband gebracht met een decreet dat Karel de Grote in 785 vaardigde. Doden mochten alleen nog op gewijde grond rond een kerk begraven worden, en ze moesten daar over voorgeschreven wegen naartoe gebracht worden. Sake Jager hield het in 1985 voor zeer waarschijnlijk dat de Kerkweg teruggaat tot de vroege middeleeuwenVroege middeleeuwen450 tot 1050Meer over deze periode. Kolen twijfelde daar in 2005 aan. Christelijke doden werden tot in de negende eeuw nog op de oude rijengrafvelden begraven, en een graf bij de kerk was tot de elfde eeuw waarschijnlijk voor de elite. Kerk- en reewegen met vaste rechten en plichten ontstonden volgens hem pas in de volle middeleeuwenMiddeleeuwenca. 450 tot 1500Meer over deze periode. De oudste vermelding is van 1403.

Wat die plichten waren, staat in de herziene seendbrief van 1451–1455. Waar een reeweg onder water stond, moest een droog voetpad liggen, "also breet, dat die vier den vijften" konden dragen. Vier dragers dus, en de dode. Elk buitendorp moest zijn reeweg tot aan de kerk onderhouden, ook waar die door de marke van het kerkdorp liep. Na 8 september kwam de deken kijken, en hij kondigde dat acht dagen van tevoren aan. Wat niet deugde, liet hij herstellen op kosten van wie in gebreke was gebleven, met een boete erbij.

De weg zelf is jonger dan andere routes hier. Oostelijker liep een veel ouder tracé, een karrenspoor langs de rij grafheuvels tussen Eext en hunebed D8. Op de es bij Eext is het over twee kilometer teruggevonden; vóór 700 tot 800 na Christus was deze in gebruik. Jager zocht dat spoor uit. Hij concludeert dat het verkeer ergens in de Romeinse tijdRomeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode of de vroege middeleeuwenVroege middeleeuwen450 tot 1050Meer over deze periode van die oude lijn naar de Kerkweg is verlegd – toen de dorpen Eext en Anloo op hun huidige plek kwamen te liggen, Anloo belangrijker werd en de essen werden aangelegd. Het kerkpad van één dorp werd de doorgaande weg. In de zeventiende eeuw, op de kaart van Pijnacker, loopt de hoofdverbinding Eext–Anloo–Zuidlaren er nog steeds. Dat veranderde rond 1856. Toen werd de weg van Gieten via Eext en Annen naar Zuidlaren verhard, en vanaf dat moment reed over de Kerkweg alleen nog plaatselijk verkeer.