De school van Eext, van Timon Janszoon tot de noodlokalen

In 1648 kwam de eerste schoolmeester naar Eext, Timon Janszoon. Hij kreeg zeventien stuivers per leerling per jaar, vrije huisvesting en de kost bij de leerlingen thuis. Onderwijs was toen kerkzaak – de schoolmeester was tegelijk kerkdienaar – maar het werd betaald door het dorp. Ouders betaalden tot hun kind kon lezen en schrijven en de geloofsbeginselen kende.

Het gebouw is intussen verhuisd van de ene kant van het dorp naar de andere. Een voorganger stond aan de Kloosterstraat en moest in 1841 wijken voor de kerk: hij werd afgebroken en er gingen verschillende zware eiken tegen de vlakte om plaats te maken voor kerk en pastorie. Daarna stond de school aan de Hoofdstraat, waar hij rond 1920 op een klassenfoto staat. En toen het aantal leerlingen in 1922 tot honderddertig was gestegen, moest er opnieuw een plek worden gezocht. Die werd gevonden aan 't Witzand.

Op zaterdag 22 september 1928 gaf meester J. Oosterhoff er zijn laatste les. De krant rekende het voor: zevenenveertig dienstjaren bij het lager onderwijs, waarvan zevenentwintig als hoofd der school te Eext, en in al die jaren had hij door ziekte drieënhalve dag gemist. Diezelfde avond werd hij in de zaal van café Homan door het dorp gehuldigd.

Wat een dorpsmeester toen was, staat in het rijtje dat de krant erachteraan zette. Oosterhoff was organist van de hervormde kerk – de kerk die op de plek van de oude school was gebouwd – en lid van het kerkelijk kiescollege. Verder voorzitter van de landbouwvereniging, bestuurslid van de coöperatieve boerenleenbank, van de begrafenisvereniging, van het Groene Kruis en van de Nutstekenschool, en commissaris van de Hulpbank. De rederijkersbond De Hondsrug had hem in 1922 tot erelid benoemd omdat hij zoveel voor de bond had gedaan.

Uit diezelfde weken bestaat de foto boven deze pagina: de hele school op het plein, ieder kind met een boterham die de schoolleiding verstrekte voor wie tussen de middag overbleef. Een jaar later werd er verbouwd. De gemeente Anloo verkocht de oude onderwijzerswoning voor 4500 gulden en zette een nieuwe op het schoolplein, want dan stond de school bij de woning, "hetgeen van groot belang moet worden geacht". Er ging een halve are grond bij voor 125 gulden. Bij de aanbesteding viel de inschrijving bijna 900 gulden boven de begroting uit, en de voorzitter legde uit waarom een nieuwe ronde weinig zin had: de aannemers hadden een Bond met voorwaarden, en wie zich daar niet aan hield kreeg helemaal geen inschrijvingen.

Het gebouw dat er nu staat is eigenlijk geen schoolgebouw. Het is in 1991 neergezet als een dubbele woning, en die woning is vervolgens aangebouwd aan de voormalige bibliotheek, de gymzaal met peuterspeelzaal en het dorpshuis – ruimten uit 1950 die er stukje bij beetje bij werden getrokken. Het resultaat telt acht verdiepingstrappen om alle lokalen te bereiken, hoogteverschillen in de vloeren tot twintig centimeter, en in het lokaal van groep 3/4 komen de oude vloerpotten van de gymzaal door het marmoleum omhoog. Het lokaal op de zolder van het voormalige dorpshuis heeft alleen dakvensters, zodat de kinderen zittend nergens op uitkijken en het er boven de dertig graden haast onwerkbaar is. Personeel en medezeggenschapsraad beoordeelden het gebouw als "zeer matig".

In 2022 concludeerde de gemeente Aa en Hunze dat er niets meer aan te renoveren viel en koos ze voor nieuwbouw vóór op hetzelfde terrein, met de kinderen zolang in noodlokalen. En toen bleek de oude school al bewoond: in het dak zit een kraamkolonie laatvliegers, een van de grootste vleermuizen van Nederland en een beschermde soort. De sloop die in september 2025 zou beginnen ging niet door. De gemeente bouwde een replica van het oude schooldak boven op de gymzaal ernaast, in de hoop dat de kolonie vrijwillig verhuist. De school wacht er minstens een jaar langer door op zijn nieuwe gebouw.