Helena Hardi, van de armenkas naar het vroedvrouwschap

In de belastingregisters van dit huis in Eext staat twee keer dezelfde vrouw, met twintig jaar ertussen en een heel andere status. In 1754: "Helena Hardi keutersche en geniet van de diaconie" – ze leefde van de kerkelijke armenkas. In 1774: "Vroedvrouw Helena Hardi keutersche, wonende met haar schoonzoon Albert Willems, zijnde schoenmaker en haar zoon Willem Jans zijnde snijder bij haar in huis."

Zulke registers zijn opgemaakt om belasting te heffen, en juist daardoor staat er in wat iemand deed. Keuter was er een fiscale categorie: volgens de Encyclopedie van Drenthe was het in de zeventiende en achttiende eeuw de aanduiding voor iemand "die geen wagen en geen paarden bezat", en oorspronkelijk voor de bewoner van een kot of kate, een lage kleine behuizing. Wie keuter heette, stond dus onderaan.

Wat er in 1774 in dit huis woonde is één huishouden met drie inkomens: een vroedvrouw, een schoenmaker en een kleermaker – dat laatste is wat "snijder" betekent. Precies dat is het keuterbestaan zoals de encyclopedie het beschrijft: een bedrijf te klein om van te leven, dus bij elkaar geharkt uit ambachten en bijverdiensten.

Uit dezelfde haardstedenregisters blijkt dat het aandeel keuters in Drenthe tussen 1691 en 1804 groeide van 21 naar 35 procent van alle huishoudens. Terwijl de esdorpen hun landbouw intensiveerden, groeide de groep die daar niet van kon bestaan harder dan de rest.

Hoe Helena Hardi van de diaconie naar het vroedvrouwschap kwam, staat er niet bij. Over haar aanstelling is niets teruggevonden: geen examen, geen eed, geen traktement, geen kerkeraadsbesluit. Wat er is, zijn twee regels in een belastingregister – en dat is voor een vrouw in een boek dat vooral mannen, waardelen en gebinten telt al uitzonderlijk veel.