Aardkundig monument: de uitblazingskom bij de Duunsche Landen

In het Hunzedal bij Annen ligt de grootste uitblazingskomuitblazingskomEen laagte die de wind heeft uitgeblazen toen het zand kaal lag, in de laatste ijstijd of later op de stuifzanden. De wind nam het zand mee tot op een laag die bleef liggen, zoals het grondwater of leem. Zo'n kom is meestal ondieper dan een pingoruïne, hooguit een paar meter, en heeft vaak een wal van opgewaaid zand aan één kant.Alle begrippen van Drenthe: ruim een kilometer in doorsnee, maar zo ondiep dat je op de grond nauwelijks merkt dat je door een grote laagte loopt. Op het local relief model (op de kaart: kleine sporen) is de vorm wel meteen duidelijk.

De kom ontstond in de laatste fase van de Weichselien-ijstijd. Het Hunzedal lag toen grotendeels droog en was nauwelijks begroeid; koude westenwinden bliezen het losse dekzanddekzandFijn zand dat de wind aan het eind van de laatste ijstijd over het land heeft geblazen, als een deken over het oudere landschap. De lage ruggen ervan waren de droge plekken waar mensen woonden en akkerden.Alle begrippen weg en vormden zo een brede, ondiepe laagte. Aan de oostzijde bleef een hogere rug van opgewaaid zand liggen, de Duunsche Landen. Dat die rug bij deze kom hoort en geen los rivierduin is, is pas onlangs vastgesteld, door onderzoek van Verbers uit 2017. De rug heeft een gebogen hoefijzervorm die past bij de overheersende windrichting van toen, en bood later een droge plek in het dal terwijl de kom zelf natter bleef.

Op het eerste gezicht lijkt de vorm misschien op een pingoruïnepingoruïneEen ronde laagte, soms met een lage wal eromheen. Het is wat over is van een heuvel met een kern van ijs uit de laatste ijstijd: toen het ijs smolt, zakte de heuvel in. Vaak staat er water in of is hij met veen gevuld.Alle begrippen. Een pingoruïne ontstaat echter rond een voormalige ijskern in de bodem, terwijl deze laagte door windwerking is uitgesleten. Het verschil zit niet alleen in de vorm aan het oppervlak maar vooral in de bodemopbouw.

Na de ijstijd werd het klimaat warmer en vochtiger en ontstond er veen in de laagte, dat het dekzandlandschap lange tijd bedekte. Door ontginning en ontwatering is een groot deel van dat veen later verdwenen, en daardoor zijn de oude windvormen opnieuw in het landschap herkenbaar geworden.

De kom is het tiende aardkundig monument van Drenthe. Zulke monumenten worden niet aangewezen vanwege gebouwen of archeologische vondsten, maar vanwege de natuurlijke vorm en de ontstaansgeschiedenis van de bodem. Het bord werd op donderdag 17 oktober 2019 onthuld door leerlingen van twee basisscholen uit Annen en Eexterveen, en het noemt de vorm bij naam: uitblazingskom. Daarmee staat de duiding van Verbers ook in het veld. De provincie schrijft op haar eigen pagina over dit monument dat het om een oeroude uitblazingskom gaat, compleet met hoge ruggen. Het monument beslaat ruim 90 hectare en is een van de hotspots van het Hondsrug UNESCO Global Geopark.