De Duunsche Landen, in de volksmond De Bulten

Langs de oude loop van de Hunze ligt een complex van langgerekte zandruggen dat plaatselijk De Bulten wordt genoemd. Op de hoogtekaart zijn het meerdere ruggen met daartussen de vlakke, natte laagte van het oude Hunzedal. Ze vormen samen een gebogen, bijna hoefijzervormig patroon met de opening naar het zuidwesten.

Lange tijd werden ze beschreven als rivierduinen: zand dat door de wind vanaf een drooggevallen rivierbedding was opgewaaid. Ook de uitleg als dekzandparabool uit de laatste ijstijd is gebruikt. Onderzoek van Verbers uit 2017 bracht daar verandering in. De Duunsche Landen blijken de hoge oostelijke rug van de grootste uitblazingskom van Drenthe, die er direct naast ligt. Rug en kom zijn dan geen losse landschapsvormen maar onderdelen van één windlandschap: tijdens de laatste ijstijd blies de wind zand uit het midden van het gebied weg en zette het aan de randen af. Die hoefijzervorm past bij de westenwind die toen over het kale Hunzedal waaide.

De precieze interpretatie blijft voorzichtigheid vragen. In de oudere geosite-registratie staan de ruggen als rivierduinen of een dekzandparabool. Op de pagina over het aardkundig monument, dat er in 2019 is aangewezen, heet het geheel een oeroude uitblazingskom compleet met hoge ruggen, en dan horen deze ruggen er dus bij.

Wat de vorm ook is, het gevolg is duidelijk. De hoge rug vormde een droge plek in het lage Hunzedal, en dat verklaart waarom hier boerderijen en bewoning konden ontstaan terwijl de omliggende laagtes natter bleven. Ook nu is het verschil tussen de hoge, droge rug en het vlakke beekdal op de hoogtekaart goed te volgen.

Samen met de uitblazingskom en een nabijgelegen stuifkom vormen de Duunsche Landen het rijkste windlandschap van dit kaartvlak. In het Hunzedal liggen meer paraboolduinen uit dezelfde periode; aan de andere kant van de Hondsrug ligt bij het Egelmeer een vergelijkbare windvorm. Zet het local relief model aan, en De Bulten verschijnen als een groep langgerekte ruggen rond een laagte.

De provincie schrijft het gebied in als geosite van Geopark de Hondsrug, onder de naam die het hier ook heeft: Duunsche Landen, ook wel De Bulten. In die registratie staat het complex als rivierduinen of een dekzandparabool uit het Weichselien, uitdrukkelijk in samenhang met de oude loop van de Hunze.