Landgoed Terborgh: een standvoetbeker uit een graf dat niemand zag

Op Landgoed Terborgh bij Anloo kwam in 1958 een volledige standvoetbeker tevoorschijn. Dit gebeurde bij de aanleg van een zandweg door de eigenaar van het landgoed, de N.V. Bosaanplanting Terborgh. De beker kwam samen met een vuurstenen afslag boven. Onder de rand lopen vier min of meer horizontale banden, die elkaar aan één kant kruisen. De beker was compleet en niet in scherven – hij komt hoogstwaarschijnlijk uit een graf dat bij hetzelfde grondwerk is vernield. Volgens de arbeiders lag hij ongeveer 1 meter diep. Tjalling Waterbolk, die in die jaren vlakbij aan het graven was, ging kijken. Op 3 meter van de vindplaats was het podzolprofiel, de natuurlijke gelaagdheid van de bodem, ongestoord. Een heuvel was er dus nooit geweest. Hij herkende het als een neolithisch vlakgraf en meldde het in zijn jaaroverzicht van het Drentse onderzoek.

De standvoetbekercultuur, ook wel enkelgrafcultuurEnkelgrafcultuur2800 tot 2400 v.Chr.Meer over deze periode genoemd, begroef haar doden anders dan de hunebedbouwers ervoor. Niet gemeenschappelijk in een steenkamer, maar één voor één, met een beker en soms een strijdhamer mee. Vaak onder een kleine heuvel, maar lang niet altijd. Een vlakgraf heeft dus vaak geen heuvel, geen steen en geen markering. Je vindt ze dus alleen als je er naar zoekt of per ongeluk op stuit.

De monumentenkaart voegt daar een uitleg aan toe die dit terrein zijn status geeft: vlakgraven komen vaak in groepen voor, dus er bestaat een gerede kans dat er in de directe omgeving meer liggen.

Dat is in de nabije omgeving ook zo. Zo'n 750 meter naar het noordoosten groeven Willem Glasbergen en Waterbolk in 1957 en 1958 het terrein op dat nu als de palissade van Anloo bekendstaat, en daar kwamen vijf vlakgraven uit dezelfde bekertijd tevoorschijn. Het was een verrassing, schreef Waterbolk, want niemand had ze daar verwacht. Twee ervan bevatten een standvoetbeker; ook vonden ze een vuurstenen kling, een fijne dissel en een wetsteen. Houtskool uit die graven leverde koolstofdateringen op uit de eeuwen rond 2000 v.Chr.

Daarmee is deze locatie het tegenbeeld van bijna alles wat er verder op deze kaart staat. Een grafheuvel, een hunebed, een celtic field: allemaal dingen die je wél in het reliëf kunt aanwijzen.