Het celtic field op het Messchenveld, half uitgewist

Aan de bovenloop van een klein beekdal dat verderop in het Loonerdiep uitmondt, ligt een celtic field waarvan je de helft nog kunt zien en de andere helft niet meer. De registratie zegt het zakelijk: in het terrein zelf tekenen de contouren van het field zich duidelijk af, en in het aangrenzende bouwland ten noorden, waar het field zich voortzet, is het reliëf vrijwel geheel verloren gegaan.

Dat verschil is het hele verhaal van deze akkers. Een celtic field bestaat uit lage walletjes rond blokvormige perceeltjes, opgeworpen doordat boeren in de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode generaties lang stenen en uitgeputte grond naar de rand van hun akker brachten. Blijft de grond onbewerkt, dan overleven die walletjes tweeduizend jaar. Gaat de ploeg erin, dan zijn ze in een paar decennia uitgesmeerd. De grens tussen wél en niet zichtbaar loopt hier dwars door één akkercomplex, en die grens is een perceelsgrens van vandaag.

Het Messchenveld is de veldnaam van een gebied dat westwaarts doorloopt tot aan de A28 bij Assen-Noord, en daar is het in 2004 voor de tweede keer op de schop gegaan – nu voor een bedrijventerrein van tweehonderdvijftig hectare.

Een archeologische verkenning uit 2000 concludeerde dat de bodem op veel plaatsen al verstoord was door de ontginning van de jaren twintig en dertig, en dat er nog maar op een paar plekken bewoningssporen in situ te verwachten waren; op grond daarvan werd het gebied vrijgegeven. De Rijksdienst en de provinciaal archeoloog adviseerden wél om het graafwerk door amateurarcheologen te laten volgen, en leden van de Drents Prehistorische Vereniging hebben dat ruim een jaar lang gedaan.

Wat zij zagen verschijnen zodra de bouwvoor eraf was, is precies wat de verkenning niet verwachtte. Twee onbekende verlande veentjes werden door het wegtracé doorsneden, het ene veertig meter breed en twee meter diep, met bijna in het midden twee grote zwerfkeien – een rode rapakivigraniet en een kleinere porfier. Bij een derde veentje lagen vijf vuurstenen klingen met het karakter van de Federmesser-traditie, wat de vindplaats in het Allerød plaatst, ruwweg 11.900 tot 10.900 v.Chr. Tussen de veentjes kwamen ondiepe kuiltjes van zestig centimeter tevoorschijn, gevuld met zand, houtskool en steengruis, met daaromheen spitsen, trapezia, een afslagbijltje, kernen en klingen. En er waren twee vuurstenen messen van de enkelgrafcultuurEnkelgrafcultuur2800 tot 2400 v.Chr.Meer over deze periode (2900-2500 v.Chr.), dicht bij elkaar gevonden, van grijze noordelijke vuursteen; het grootste is 10,6 centimeter en heeft een fijn geslepen rug.