Hunebed D15 bij Loon, met de kransstenen

In de volksmond heet dit de Dikke Stenen, en het is het meest complete hunebed van de streek. Vier van de vijf dekstenen liggen op hun plaats; van de vijfde ligt alleen nog een brok op de bodem. Alle twaalf zij- en sluitstenen zijn er, en de poort is compleet met vier zijstenen en een deksteen. De grafkamer is negenenhalve meter lang en drieënhalve meter breed – dezelfde maat als D11 bij Anloo. Wat dit hunebed bijzonder maakt is de ring kransstenen eromheen: achttien van de drieëntwintig zijn er nog. Dat is uitzonderlijk, want juist die losse randstenen waren bij de stenenroof het eerst weg – ze lagen aan de buitenkant en waren zonder gereedschap mee te nemen. Dat je ze hier zo goed ziet heeft ook een minder fraaie reden: in 1870 is het hunebed van zijn dekheuvel ontdaan. Dat was geen incident maar de mode van die jaren – rond 1870 zijn vrijwel alle Drentse hunebedheuvels afgegraven, zodat wij nu naar kale steenskeletten kijken waar oorspronkelijk een aarden lichaam omheen lag. Wie wil zien hoe het wél was, moet naar D13 bij Eext, waar de heuvel voor een groot deel intact bleef. Restauraties volgden in 1952, 1965 en 1993. In 1974 groeven twee jongens uit Assen illegaal bij de ingang en vonden twee klokbekers en een stuk metaal, dat ze aan het Drents Museum gaven. Over dat metaal zijn de bronnen het oneens: het Hunebed Nieuwscafé noemt het een groot stuk brons, de Mainzer Beobachter een stukje koper. De klokbekercultuur (2450–2000 v.Chr.) begroef haar doden meestal in grafheuvels, dus zo'n bijzetting of offer in een ouder hunebed is uitzonderlijk. D15 is ook het enige hunebed dat je vanuit de trein kunt zien: een paar minuten na Assen richting Groningen, rechts. Mogelijk wordt het al in 1654 vermeld, wat het tot een van de vroegst genoemde hunebedden van de streek zou maken.