De stelling bij Oudemolen, een knoop in de Frieslandriegel

Aan de weg ten zuiden van Oudemolen ligt een smal bosperceel. Het meet 189 bij 289 meter, ruim drie hectare. In de archeologielaag van de provinciale omgevingsverordening staat het onder één naam en één complex ingeschreven: "stelling Oudemolen". Dat complex is de Frieslandriegel. Van alle objecten van dat complex op deze kaart is dit het enige dat geen loopgraaf, tankgracht of schuttersput heet.

De Frieslandriegel was de verdedigingslinie die de Duitse bezetter in het najaar van 1944 liet aanleggen, van Meppel via Assen naar het noorden, tot Delfzijl aan toe. Het bekendste stuk ervan ligt op het Balloërveld. Deze stelling ligt ongeveer een kilometer ten noordoosten van de dichtstbijzijnde geregistreerde loopgraaf en schuttersput. Daarmee is het de noordelijkste knoop van de linie binnen dit kaartvlak.

In het reliëf is van alles te zien. Het perceel ligt vol rabatten, de smalle ophogingen met greppels ertussen waarmee een nat bos werd drooggehouden. Dat patroon loopt van rand tot rand. Daartussen liggen een stuk of vijf ronde kuilen met een opgeworpen rand eromheen, elk een meter of zes in doorsnede, een paar kleine rechthoekige kuilen, en twee flauwe onregelmatige lijnen die dwars over het perceel lopen. Rond met een wal, zes meter. Dat is de maat en de vorm van een schuttersput of een mitrailleurnest.

Zo'n gelijkenis is nog geen bewijs. Op dit perceel staat in de registratie geen enkele afzonderlijke schuttersput. Die 104 die de provincie wél apart heeft ingetekend liggen allemaal verder naar het zuiden, langs het Balloërveld. En een ronde kuil met een wal in een bos kan ook een boomval zijn, of een oude zandwinning voor de bosweg ernaast. Wat de kuilen precies zijn, zegt de laag niet.

Eén ding is wel na te gaan. Het bos stond er al. Op de topografische kaart van 1925 is dit perceel al bos, en op die van 1940 ook. De stelling is dus niet in open veld aangelegd en daarna dichtgeplant, maar tussen bomen die er in 1944 al stonden, precies de dekking die je bij een stelling verwacht.

De Omgevingsvisie 2022 noemt de Frieslandriegel bij naam als kernkwaliteit archeologie, met de toelichting dat het gaat om betekenisvolle plekken waaraan verhalen zijn verbonden.