Pingoruïne bij het Galgwanderveen

Tussen Gieten en Eext liggen tientallen ronde laagtes in het landschap, en deze plas in het Evertsbos is er een van. Zulke laagtes zijn vaak pingoruïnes: een pingo was een heuvel met een ijskern, die ontstond doordat opkomend grondwater onder een permanent bevroren bodem de grond omhoog duwde en daar bevroor tot een groeiende ijslens. Toen het klimaat milder werd smolt de kern, zakte de heuvel in en bleef een ronde kom achter, vaak gevuld met water of veen. Op de hoogtekaart zijn ze herkenbaar aan hun opvallend ronde vorm, soms met een lage wal eromheen. Bij deze plek staat een informatiepaneel van Geopark de Hondsrug.

De plas heet het Galgwanderveen, maar staat ook bekend als de Braamsplas. Die naam komt van de mensen die er in de jaren twintig iets nieuws mee begonnen. Notarisklerk Tonnis Knoop wilde het terrein rond 1922 tot visplas maken; Rieks Braams bezat de helft, de andere helft werd voor vijftien gulden aangekocht. Op 3 september 1925 richtten zij een visvereniging op, en die houdt er tot vandaag een bijzondere regel op na: precies veertien leden, zeven uit Eext en zeven uit Gieten.

De plas is particulier bezit en ligt tegen het staatsbos aan. In het water zwemmen onder andere karper, winde, voorn, snoek, baars en zeelt.

Zo kreeg een kuil uit de laatste ijstijd een nieuwe bestemming, en werd een geologisch overblijfsel het middelpunt van een vereniging waarin Eext en Gieten al een eeuw lang precies in evenwicht zijn.