De grafheuvels op de wal van het Galgwanderveen

Rond de laagte van het Galgwanderveen liggen vier grafheuvels bij elkaar. Ze zijn alle vier op de hoogtekaart terug te vinden als ronde verhogingen, op en naast de wal die de laagte omsluit.

De grootste ligt aan de westkant en meet 19 meter in doorsnee bij een hoogte van 2,4 meter. In 1936 deden twee amateurarcheologen hier vondsten, en dat was voor A.E. van Giffen aanleiding de heuvel te onderzoeken. Hij bleek in twee fasen te zijn opgeworpen: de eerste in de enkelgrafperiode, de tweede in de vroege bronstijdVroege bronstijd1900 tot 1575 v.Chr.Meer over deze periode. Na de opgraving is de heuvel met behulp van de uitgespaarde profieldammen in zijn oude vorm teruggebracht.

Een jaar later groef Van Giffen twee heuvels op die pal op de pingowal liggen, in de opgravingsadministratie Eext Tumulus II en III. De noordelijke is 13 tot 14 meter breed en 1,10 meter hoog; de zuidelijke is ovaal, 13 bij 9 meter, en even hoog. Beide zijn in één keer opgeworpen en beide hadden een steenkrans. Wat er niet was, is opvallender dan wat er wel was: in de noordelijke heuvel was van het centrale graf alleen nog een verkleuring in het zand over, en in de zuidelijke werd helemaal geen centraal graf aangetroffen.

De vierde is een restant. Hij meet nu 12 meter bij 1 meter hoog; de rest is weggegraven, waarschijnlijk bij zandwinning. Hij ligt aan de rand van een uitgestoven dal en is nooit wetenschappelijk onderzocht. Vorm en ligging maken volgens de registratie een datering in het late neolithicumLate neolithicumca. 2800 tot 1900 v.Chr., de enkelgraf- en klokbekercultuurMeer over deze periode of de bronstijdBronstijd1900 tot 800 v.Chr.Meer over deze periode waarschijnlijk.

De vier heuvels staan niet los van elkaar. Ze liggen aan een prehistorische route tussen Eext en Schipborg of Schuilingsoord, een noord-zuidverbinding over de Hondsrug die uit een patroon van begravingen is gereconstrueerd: de heuvels markeren de route. Langs de heuvels loopt een oud karrenspoor dat daarmee in verband wordt gebracht. Ten noorden van de grootste heuvel is dat spoor in het heideveld nog te zien als een strook buntgras, en in het zuiden, langs de oostrand van het veen, als een holle geul. Het was in elk geval in de late bronstijdLate bronstijd1200 tot 800 v.Chr.Meer over deze periode al in gebruik.

De heuvels zijn sinds 1 februari 1978 rijksmonument onder de naam Galgwanderveen, en het Drents Museum heeft ze in 1987 en 1995 geconsolideerd. Het monumentenregister spreekt overigens van vijf grafheuvels. Wij houden de Archeologische Monumentenkaart aan, die er op deze plek vier beschrijft en per heuvel de maten, de opgravingsgeschiedenis en de staat geeft. Welke de vijfde van het register zou zijn, en of hij hoort bij een van de heuvels op het aangrenzende Landgoed Terborgh, is uit dat register niet op te maken.