Gasterse Duinen en de oude handelsweg

Aan de rand van het stroomdal van de Drentsche Aa, ten westen van Gasteren, ligt een golvend stuifzand- en heidegebied met vennen. Over deze duinen liep eeuwenlang de belangrijkste handelsroute van Groningen naar Coevorden, die vanuit Zuidlaren via de Gasterse Duinen en het Balloërveld naar Rolde trok.

Dat het zand hier is gaan stuiven komt door die weg. Het drukke verkeer van karren en postkoetsen reed de begroeiing kapot, waarna de wind vat kreeg op het dekzand eronder; toen de route zich naar de Hondsrug verplaatste kon het gebied weer dichtgroeien, deels met veen. De karrensporen van toen liggen er nog, als bundels parallelle strepen door het veld, en in het terrein liggen ook hunebed D10 en een grafheuvel. De vennen zijn op de hoogtekaart kleine donkere kommen, vaak in een keten langs vroegere beeklopen.

Er ligt hier ook een stuk dode beek. In de duinen bevindt zich een oude, afgesloten geul van het Gastersche Diep, op de hoogtekaart nog goed te herkennen als een gebogen laagte zonder water ten westen van het dorp. De beek stroomt nu meer naar het westen en voegt zich bij de Tweediepskolk met het Taarlosche Diep tot het Schipborgsche Diep.

Waar de route het beekdal kruiste is nog te zien. Een grafheuvel even ten noorden van hunebed D10 markeert een voorde door het Anloërdiepje, de doorwaadbare plek waar de hoofdader van de route op aankoerst. Dat is een patroon dat in dit gebied vaker terugkomt: graven aan weerszijden van een beekdal, vlak bij de plek waar je erdoorheen kon. En net als bij andere belangrijke verbindingen bleef het verkeer hier duizenden jaren dezelfde oversteek gebruiken.

Het gebied is een van de 51 geosites van Geopark de Hondsrug. De provincie houdt in die registratie de vraag open of het om paraboolduinen of om rivierduinen gaat, en zet erbij dat de aangrenzende veentjes in een oud beekdal liggen dat in het Weichselien werd afgesnoerd.