De polsbeschermer aan het Gastersche Diep

Even ten noorden van de plek waar het Gastersche Diep zijn dal insnijdt, ligt een akker op de laatste hoge grond voor de helling. Op de hoogtekaart is dat te zien. Het terrein ligt vlak en geploegd, en langs zijn zuidwestrand loopt de knik waar het land wegduikt naar het beekdal, dat daaronder zwart en diep uitgesleten in beeld komt met de bochten van oude beddingen erin. Wie hier zou willen wonen koos precies deze strook: droog, met het water op loopafstand.

Er staat niets. Geen heuvel, geen wal, geen steen. Wat dit terrein tot archeologisch monument maakt ligt in de bouwvoor, en het is bij elkaar geraapt door mensen die er in de jaren zeventig en tachtig bij verschillende gelegenheden overheen zijn gelopen. Zulke karteringen leveren geen samenhangende plattegrond op. Ze leveren een verzameling losse vondsten op, en soms zegt die verzameling toch iets.

Hier is dat het geval. Er zijn vier soorten vondsten. Bijlen, spitsjes, een geretoucheerde kling en een polsbeschermer. Dat laatste is een plaatje dat je op de onderarm bindt om te voorkomen dat de pees van de boog bij het loslaten je pols openhaalt. Vier dingen die los van elkaar weinig zeggen, en die samen een bekend beeld vormen. De registratie durft de conclusie niet helemaal aan en houdt het op een voorbehoud. Deze combinatie wijst mogelijk op de inhoud van een graf.

Het voorbehoud is terecht. Toch is het de moeite waard het scherp te stellen. Een polsbeschermer hoort bij de klokbekercultuurKlokbekercultuur2400 tot 1900 v.Chr.Meer over deze periode, en de registratie noemt die cultuur hier ook met name. Komen de vondsten inderdaad uit een graf, dan is dit geen woonplaats. Dan is het de uitgeploegde inhoud van iemands laatste rustplaats, verspreid geraakt over een akker en in stukken teruggevonden door verschillende mensen op verschillende dagen.

Daarmee illustreert deze plek iets wat voor de hele klokbekercultuurKlokbekercultuur2400 tot 1900 v.Chr.Meer over deze periode geldt. In Noord-Nederland zijn maar weinig nederzettingen van deze mensen onderzocht. We kennen ze bijna uitsluitend uit hun graven en uit hun aardewerk. Dit terrein staat op de monumentenkaart geregistreerd als bewoning én draagt een aanwijzing voor een graf, en welke van de twee het is valt niet uit te maken. Dat is precies het probleem dat de archeologie met deze cultuur heeft.

De registratie noemt daarnaast sporen uit het neolithicumNeolithicumca. 5325 tot 1900 v.Chr.Meer over deze periode en mogelijk uit eerdere perioden. Dat is het gewone beeld. Dezelfde droge, hoge strook langs het water is duizenden jaren achtereen aantrekkelijk gebleven, en wat de ploeg naar boven haalt komt uit meerdere van die perioden tegelijk.