Waar het Oudemolensche Diep door de rug van Tynaarlo brak

Het Hondsrugsysteem bestaat uit een reeks parallelle zandruggen, en die vormen een barrière voor water. Bij Oudemolen heeft de beek zich er dwars doorheen gewerkt, door de rug van Tynaarlo, en dat is de reden dat het hele stroomgebied van de Drentsche Aa juist hier zijn uitgang naar het noorden vond. Het dal is op dit punt smal en diep, met hoge dalwanden en een beek die er sterk in kronkelt. De verdwenen watermolen stond in datzelfde knelpunt. Op de hoogtekaart zie je een nauwe insnijding dwars door een verder doorlopende rug.

Er speelt hier nog iets dieper mee. Vanaf de lijn Zeegse-Oudemolen-Gasteren wordt het beekdal begrensd door steilranden, en RAAP brengt die in verband met de zoutpijler van Anloo: een zoutlaag uit het Perm waarvan de top op duizend meter diepte ligt en die sinds het midden-mioceen omhoogkomt. Dat gaat met een centimeter per eeuw en het is nog steeds aan de gang. Door die opheffing zou de beek bij Gasteren zich in het laat-weichselien naar het westen hebben verlegd en zich hebben ingesneden in een bestaand breed dal, waardoor er terrassen ontstonden. De hoge dalwanden hier zijn dus niet alleen het werk van stromend water: er duwt iets van onderaf mee.

Dat het zout tot aan het oppervlak doorwerkt, gaat verder dan deze steilranden. Volgens datzelfde rapport zorgden de zoutpijlers van Anloo, Gasselte en Drouwen voor een obstakel onder het schuivende landijs én voor een hogere warmtestroom uit de diepte, waardoor er meer smeltwater onder de gletsjer ontstond. Boven de pijlers van Anloo en Schoonloo is bovendien meer weggeschuurd, wat verklaart waarom de Elsterien-lagen daar dunner zijn. En na de ijstijd bepaalde de ongelijke opheffing van de bodem het patroon van de Drentsche Aa zelf: het dalstelsel schoof naar het noorden en de waterscheiding verplaatste zich zo'n achthonderd meter.