Voorste Veen en Achterste Veen

Ten noorden van Gasteren liggen twee smalle, langgerekte veentjes achter elkaar op één lijn: het Voorste Veen en het Achterste Veen. Dat ze zo liggen is waarschijnlijk geen toeval, want ze zijn hoogstwaarschijnlijk de restanten van een stroomdal uit de voorlaatste ijstijd. In de laatste ijstijd raakte dat dal gedeeltelijk opgevuld met dekzand, waardoor het van de Drentsche Aa werd gescheiden; het water kwam tot stilstand en de laagte groeide langzaam vol met veen.

Wat de twee venen van elkaar scheidt is een duin, en dat duin is ouder dan je zou denken. In de Gasterse Duinen ligt een paraboolvormige dekzandrug die over een voormalig beekdal is geschoven, en juist die rug scheidt het Voorste van het Achterste Veen. Dat hij er al vóór het Holoceen lag is af te leiden uit wat er níet in zit: onder het zand zit geen veen. Later is de parabool opnieuw gaan stuiven, en dat leverde ten oosten ervan de stuifzandduinen op die nu de Gasterse Duinen heten. De boog van de oorspronkelijke parabool ligt er nog, met een diepe haarpodzolbodem erin ontwikkeld.

In het Weichselien heeft het Gastersche Diep zijn loop naar het westen verlegd. Of dat kwam doordat de geul verstopt raakte met dekzand of doordat het terrein anders ging hellen is niet vastgesteld, en bij die tweede mogelijkheid wordt de omhoogkomende zoutpijler van Anloo en Gasteren als oorzaak genoemd. Zout dat in de diepte omhoog kruipt en daarmee bepaalt waar een beek gaat lopen: het is een van de langste oorzaakketens in dit landschap.

In de negentiende en twintigste eeuw haalden inwoners van Gasteren het veen uit de bodem om als turf te gebruiken, en daardoor ontstond er weer open water. Bij strenge vorst wordt erop geschaatst. Naast het Voorste Veen ligt de baan van ijsvereniging Wintervreugd, die de dorpsbewoners in de jaren dertig met de hand hebben uitgegraven, aansluitend op het veen; wie doorschaatst gaat van de baan het veen op. Veentjes zijn in Drenthe van oudsher de ijsbanen van de dorpen, Anloo op het Gagelveen, Taarlo en Loon op het Taarlose Veentje.

Op de hoogtekaart zijn beide venen herkenbaar als twee smalle, lager gelegen stroken die in elkaars verlengde liggen, met het duin ertussen. Hun vorm herinnert aan de oude beekloop die hier ooit door het landschap liep.