Droogdal Bonnerveld, een vertakte geul zonder beek

Op de overgang van de Hondsrug naar het Hunzedal, in het Bonnerveld bij Gieten, ligt een droogdaldroogdalEen dal zonder beek. Het is in de ijstijden uitgesleten door smeltwater en regen die over de bevroren ondergrond wegstroomden. Toen de bodem ontdooide, zakte het water weer in het zand en viel het dal droog.Alle begrippen dat als een boom naar het oosten uitwaaiert. Een brede, vertakte structuur met twee dwarsdalen, ongeveer 1280 bij 840 meter groot. De provincie heeft het als geosite geregistreerd. De helling is hier steil. Bij Bonnen daalt het terrein over een kilometer meer dan 13 meter, naar de vlakte van het Hunzedal.

Een droogdal is een dal waar tegenwoordig geen beek of rivier door stroomt. Dit dal ontstond tijdens het Weichselien, de laatste ijstijd. Drenthe lag toen niet onder landijs, maar de bodem was wel permanent bevroren. In de zomermaanden smolt sneeuw en ontdooide alleen de bovenste bodemlaag; het water kon niet in de bevroren ondergrond wegzakken en stroomde als modderige stromen van de Hondsrug naar het lagere Hunzedal, waarbij het geulen uitsleet in de flank. Ook de ontdooide bovenlaag zelf zakte langzaam over de bevroren ondergrond naar beneden, en ook dat hielp de dalen vormen. Toen het klimaat warmer werd en de permafrost verdween kon het water weer wegzakken, droogden de geulen op en bleven ze als brede dalvormen achter. Halverwege de helling houden de vertakkingen soms abrupt op, omdat het water daar niet langer over het oppervlak hoefde af te stromen.

Op de hogere rug tussen twee vertakkingen liggen de grafheuvels van Varik. Die plek is niet toevallig. De rug was droog, begaanbaar en goed zichtbaar vanuit de omgeving, precies waar grafheuvels vaak werden aangelegd.

Het dal staat onder twee namen bekend. De provincie noemt het Droogdal Bonnerveld; het Hondsrug UNESCO Global Geopark gebruikt ook de naam Droogdal Varik. Beide verwijzen naar veldnamen die in dit gebied naast elkaar voorkomen.

Op de digitale hoogtekaart is het minder opvallend dan je zou verwachten. Het dal is honderden meters breed en slechts enkele meters diep, en het local relief model (op de kaart: kleine sporen) filtert zulke grote landvormen grotendeels weg. Het schaduwreliëf laat de vertakkingen wel zien, maar flauw. Onder grote sporen, hetzelfde model over een veel grotere afstand, tekenen ze zich duidelijker af. Wie de vorm goed wil begrijpen kan beter in het terrein kijken. Vanaf de Bonnerdijk zijn de brede overgang en de vertakkingen het beste te ervaren, en verschillende wandelpaden lopen dwars door het dal.

In het dal ligt volgens het Geopark ook een "goed zichtbare gletsjerkuil", een laagte die het toeschrijft aan vorst, dooi en smeltwater in de laatste ijstijd.