Droogdal Bonnerveld, een vertakte geul zonder beek

Op de overgang van de Hondsrug naar het Hunzedal, in het Bonnerveld bij Gieten, ligt een droogdal dat als een boom naar het oosten uitwaaiert: een brede, vertakte structuur met twee dwarsdalen, ongeveer 1280 bij 840 meter groot. De provincie heeft het als geosite geregistreerd.

Een droogdal is een dal waar tegenwoordig geen beek of rivier door stroomt. Dit dal ontstond tijdens het Weichselien, de laatste ijstijd. Drenthe lag toen niet onder landijs, maar de bodem was wel permanent bevroren. In de zomermaanden smolt sneeuw en ontdooide alleen de bovenste bodemlaag; het water kon niet in de bevroren ondergrond wegzakken en stroomde als modderige stromen van de Hondsrug naar het lagere Hunzedal, waarbij het geulen uitsleet in de flank. Toen het klimaat warmer werd en de permafrost verdween kon het water weer wegzakken, droogden de geulen op en bleven ze als brede dalvormen achter. Halverwege de helling houden de vertakkingen soms abrupt op, omdat het water daar niet langer over het oppervlak hoefde af te stromen.

Op de hogere rug tussen twee vertakkingen liggen de grafheuvels van Varik, en dat is geen toevallige plek: de rug was droog, begaanbaar en goed zichtbaar vanuit de omgeving, precies waar grafheuvels vaak werden aangelegd.

Het dal staat onder twee namen bekend. De provincie noemt het Droogdal Bonnerveld; het Hondsrug UNESCO Global Geopark gebruikt ook de naam Droogdal Varik. Beide verwijzen naar veldnamen die in dit gebied naast elkaar voorkomen.

Op de digitale hoogtekaart is het minder opvallend dan je zou verwachten. Het dal is honderden meters breed en slechts enkele meters diep, en het local relief model filtert zulke grote landvormen grotendeels weg; de hillshade laat de vertakkingen wel zien, maar flauw. Wie de vorm goed wil begrijpen kan beter in het terrein kijken: vanaf de Bonnerdijk zijn de brede overgang en de vertakkingen het beste te ervaren.