De Jacobuskerk van Rolde, waar de Etstoel het vaakst zat

Rolde was de hoofdplaats van het landschap Drenthe, en dat is aan deze kerk af te lezen. De Etstoel – het hoogste rechtscollege van Drenthe, een vergadering van etten onder voorzitterschap van de drost – kwam drie keer per jaar hier bijeen, en één keer per jaar in de Magnuskerk van Anloo. Wie op deze kaart het vonnis over de bigamist van Eext heeft gelezen: dat werd in Anloo uitgesproken, op de ene zitting van de vier. De andere drie waren hier. Dat de zittingen hier tot 1688 in het koor plaatsvonden, is in het gebouw zelf vastgelegd – maar pas in 1964. Toen schonk de provincie een reeks gebrandschilderde ramen van J. Nicolas, die de rechterlijke macht en de zes Drentse dingspelen verbeelden. Een glas-in-loodverwijzing naar een rechtbank die er bijna drie eeuwen eerder was vertrokken. Ook hier ligt een vroeg-twaalfde-eeuws sarcofaagdeksel met een biddende mannenfiguur, net als in Anloo. De eerste houten kerk van Rolde stond er omstreeks 900. De huidige is vijftiende-eeuws en werd in omgekeerde volgorde gebouwd: eerst de toren, waarschijnlijk door Johan die Werckmeister, en daarna de kerk. Bij de restauratie van 1960 tot 1964 werd op de plaats van een altaar een jacobsschelp gevonden – het pelgrimsteken van Santiago, en waarschijnlijk de reden dat de kerk naar Jacobus heet. Bij diezelfde restauratie werd een verbouwing uit 1854 teruggedraaid en kreeg de kerk zijn oorspronkelijke vorm terug. De gebrandschilderde ramen in het koor zijn van glazenier Joep Nicolas; zes ervan tonen de Drentse dingspelen, de rechtsgebieden waarin het landschap was verdeeld.