De Balloërkuil, een gerechtsplaats die het misschien nooit was

Een laagte in het stuifzand op de grens van de marken Balloo en Rolde. Volgens de overlevering sprak men hier in de Germaanse tijd recht en vergaderde de Etstoel; Johan Picardt beschreef de plek in 1660 als een kuil met van aarde gemaakte zitplaatsen, die in zijn tijd door boeren werd gebruikt om dode koeien in te dumpen. De provincie kocht de kuil in 1846, en nadat koningin-regentes Emma en prinses Wilhelmina er in 1895 een nagespeelde Germaanse rechtszitting bijwoonden werd hij een beroemde bezienswaardigheid – tot in de vorm van de Statenzaal in Assen. Bodemonderzoek wees echter uit dat de kuil daarvoor veel te jong is, en de Geschiedenis van Drenthe uit 2018 verwerpt het verhaal. Een waarschijnlijker kandidaat is een verdwenen kuil ten zuiden van Balloo, die boeren de Drostenkuil noemden en die in 1905 bij de aanleg van de spoorbaan is vergraven. Wat daar precies is opgevoerd, staat alleen uitgeschreven bij Paul Brood, in "De kleine geschiedenis van Drenthe voor Dummies"; Wikipedia en het Geheugen van Drenthe melden alleen dát Emma en Wilhelmina er waren. Volgens Brood was het 7 september 1895 en stond Theodgrim terecht, zoon van Aldgrim, die in 734 tegen de Friezen en Drenten zou hebben gestreden en daarmee zijn volk verraden had. De rechter zat in het midden, zijn bijzitters naast hem op zodenbanken, twee gerechtsboden hielden de orde, en er was een priester bij om de goden gunstig te stemmen. Theodgrim werd schuldig bevonden, uit zijn familieverband geworpen en vogelvrij verklaard. En toen betrad onverwacht de zieneres Irmingarde de gerechtsplaats, die voorspelde dat deze landen ooit één en onverdeeld bestuurd zouden worden door een zachte vrouwenhand – met de vijftienjarige kroonprinses op de eretribune, drie jaar voor haar inhuldiging. Het regende die dag.