Hunebed D17, in 1847 te koop aangeboden

Hunebedden D17 en D18 liggen pal achter de grote kerk in het centrum van Rolde, aan de oostkant van de algemene begraafplaats, en staan samen bekend als de Rolder Tweeling. De registratie behandelt ze als één terrein en schrijft beide hunebedden toe aan de trechterbekercultuurTrechterbekercultuur4000 tot 2700 v.Chr.Meer over deze periode.

Samen hebben ze een geschiedenis die laat zien hoe kort monumentenzorg bestaat. In 1847 deed het Rolder markebestuur beide hunebedden in de uitverkoop, met de reële mogelijkheid dat ze gesloopt zouden worden. Dat leidde tot protest, eerst in de provincie en daarna in het hele land, en na jaren juridisch getouwtrek kocht het Rijk ze in 1872 aan voor 150 gulden.

De belangstelling begon vroeg. In 1706 werd D17 onderzocht door S. Hofstede en schultes Kymmell – een halve eeuw voor Van Lier bij het hunebed van Eext. Wat ze vonden beschrijven ze met zichtbaar plezier: onder meer een "blaauwe pot … bemaalt met vergulde strepen, die van tusschen het blauw hene glinsterde een aangename vertoning gaven".

En hier ligt het begin van de hunebedfotografie. Rond 1864 maakten de Asser fotografen W. van Uije en B.J. Somer twee opnamen van D17 en D18, op het formaat van een visitekaartje. Die twee foto's zijn later in het Drents Archief beland en gelden voor zover bekend als de oudste foto's van hunebedden die er zijn – ouder dan de stereofoto's die Friedrich Julius von Kolkow van een reeks Drentse hunebedden maakte.

Van Giffen trof D17 in “droevigen staat” aan: de 8 dekstenen waren deels gebroken, verschoven of in de grafkamer gevallen, en de 18 zij- en sluitstenen stonden uit het lood. De fraaie eik die hij noemde staat er dankzij veel kunst- en vliegwerk nog steeds.

In cijfers: 16 draag- en acht dekstenen – 8 paar, met een grafkamer van 12 meter – 2 poortzijstenen in de ingang, en van de steenkrans zijn er mogelijk nog 2 over. Daarmee is D17 1.5 meter langer dan zijn tweelingbroer. Tussen 1957 en 1968 is er meermalen aan gerestaureerd.