De voorloper van Rolde, onder de begraafplaats

Onder de noorduitbreiding van de begraafplaats van Rolde hebben twee keer mensen gewoond. Ze kwamen boven omdat het dorp ruimte nodig had om zijn doden te begraven.

Het graven begon eind januari 2017. Een week later stond archeoloog Janneke Hielkema de pers te woord. Er lagen paalsporen op plekken waar boerderijen hadden gestaan, kuilen waarin afval was gedumpt, en een hutkom, een verdiepte werkruimte voor weven of metaalbewerking. Over de ouderdom was ze stellig. "Op basis van aardewerkscherven die we hebben gevonden, weten we dat deze stammen uit de vierde of vijfde eeuw." Late Romeinse tijdRomeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode, zei ze erbij, en de overgang naar de volksverhuizingstijd.

Het eindrapport zegt iets anders.

RAAP onderscheidt twee bewoningsfasen. Geen van beide is de vierde of vijfde eeuw. De oudste dateert uit de late ijzertijdLate ijzertijd250 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode en de vroeg-Romeinse tijd, vastgelegd met aardewerk én een koolstofdatering. Midden in het opgegraven vlak lag een cluster spiekers. Kleine voorraadschuurtjes op palen, zonder huis in de buurt. Dat is een bekend beeld bij celtic fields. Vierkante veldjes of lage walletjes ontbreken. Het rapport tekent daarbij aan dat die onder een esdek bijzonder lastig of niet te herkennen zijn.

De tweede fase begint pas in de zesde eeuw en loopt door tot in de achtste. Er stonden twee of drie erven. De datering rust op drie dingen tegelijk. Het aardewerk, de vorm van de huisplattegronden en opnieuw koolstofmetingen.

Het aardewerk verklaart de vergissing. Het meeste is handgevormd Hessens-Schortens, dat de hele vijfde tot achtste eeuw beslaat. Een klein deel is ouder: Angelsaksisch materiaal uit de vijfde en zesde eeuw, plus één scherf ruwwandig aardewerk. Waarschijnlijk gaat het om antieke potten die lang in gebruik bleven, schrijft het rapport. De scherven die Hielkema zag waren dus echt zo oud als ze zei. De nederzetting was het niet.

Van de bewoners zelf is weinig bewaard. Wat er ligt is huiselijk. Ze aten granen, erwt en hazelnoot, waarschijnlijk zelf verbouwd en opgeslagen in voorraadkuilen. Van hun vee resteren alleen de tandkapsels van runderen. De conclusie van het rapport staat er in één zin: de vroegmiddeleeuwse nederzetting is vermoedelijk een voorloper van Rolde.