IJzer maken aan de rand van de Noordersch

Aan de rand van de Noordersch bij Balloo, op de overgang van es naar heide, ligt vlak geploegd land met ploegrichtingen erin, aan de noordkant begrensd door een houtwal en aan de zuidoostkant door een laagte waar het water heen loopt.

In 1999 vond een kartering hier op twee plaatsen iets dat op de rest van deze kaart weinig voorkomt: ijzerslakken, ijzer en ijzeroer, en daarnaast gewoon nederzettingsafval als scherven en maalstenen. Het lag in de stenenhopen die van de akker zelf afkomstig zijn, de hopen waar boeren generaties lang alles op gooiden wat de ploeg uit de grond omhoog bracht. Bewoning én ijzerbewerking, waarschijnlijk allebei uit de middeleeuwenMiddeleeuwenca. 450 tot 1500Meer over deze periode.

IJzeroer is het antwoord op de vraag waar het ijzer vandaan kwam. Het is een bruinrode, brokkelige laag die zich vormt waar ijzerhoudend grondwater aan de oppervlakte komt. En juist langs de randen van de Drentse beekdalen ligt het ondiep. Wie het opgroef kon het met houtskool in een lage oven verhitten tot een klomp smeedbaar ijzer, waarbij het gesmolten afval als slak achterbleef. Die slakken zijn wat er overblijft, en ze zijn onverwoestbaar: eeuwen later liggen ze er nog.

Dat maakt de vondst interessanter dan hij op het eerste gezicht klinkt. Een scherf zegt dat er iemand woonde; een slak zegt dat er iemand een ambacht uitoefende, met eigen grondstof uit het eigen dal. De rand tussen es en heide is een gunstige plaats voor zoiets, dicht bij het dorp, dicht bij de brandstof en dicht bij het oer.