Paraboolduin bij het Egelmeer
Plek met een verhaal·IJstijden en bodem
Bij het Egelmeer op het Balloërveld ligt een hoefijzervormige duinrug die tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien, door de wind is gevormd. Spek en Zomer noemen het een gaaf voorbeeld van een paraboolduin.
Zuidwestelijke winden verplaatsten in die koude periode grote hoeveelheden dekzand. Waar begroeiing en vocht het zand aan de randen vasthielden ontstond een boogvormige rug; uit het midden werd zand weggeblazen, zodat er tussen de armen een lagere uitblazingsvlakte overbleef. In zo'n kom kon water blijven staan en later veen ontstaan.
Dat de wind uit het zuidwesten kwam is aan het landschap zelf af te lezen: er liggen wél dekzandduinen langs het Rolderdiep en niet langs het Loonerdiep, en Spek en Zomer wijzen dat verschil toe aan die windrichting. De armen van een paraboolduin liggen tegen de wind in, want langs de randen blijft de bodem vochtiger, daar grijpt de begroeiing en blijft het zand liggen, terwijl de top droog blijft en uitstuift. Uit de richting waarin de armen wijzen is de heersende wind van toen dus af te lezen. Ze komen bovendien zelden alleen voor: op de westflank van de Rolderrug liggen verschillende dekzandduinen met zo'n paraboolstructuur naast elkaar.
Op de hoogtekaart herken je de vorm aan een hoefijzervormige hogere zandrug met een brede, lagere kom ertussen. Zoek dus niet alleen naar het meer of de laagte, maar naar de boog die eromheen ligt.
De stip is een benadering. Het duin zelf is niet apart ingemeten; wat wel vastligt is het AMK-terrein Egelmeer, monument 14067, en daar ligt het punt binnen. Die registratie gaat overigens niet over de duinvorm maar over wat er in de jaren zeventig bij karteringen uit de grond kwam: vuursteen en aardewerk uit het Neolithicumca. 5325 tot 1900 v.Chr.Meer over deze periode en de IJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode.
Aanname, geen exacte locatie. Het punt is het AMK-terrein 'EGELMEER' (monument 14067) uit de provinciale registratie; dat bevestigt waar het Egelmeer ligt, maar het paraboolduin zelf is niet apart ingemeten – dat ligt er als hoefijzer omheen.
Bekijk deze plek op de kaart →
Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK).
Gegevens
- Ligging
- 53.00292, 6.63104
- Gebied
- Balloërveld
- Periode
- IJstijden
- Zekerheid van de ligging
- midden
In de buurt
- Vindplaatsen bij het EgelmeerOp de droge rug bij het Egelmeer liggen twee geregistreerde vindplaatsen: trechterbekerscherven op de ene, neolithisch en ijzertijdmateriaal op de andere.90 m
SchaapskooiAan de rand van het Balloërveld staat de schaapskooi met vierhonderd Drentse heideschapen, de grootste kudde van Drenthe.480 m
Celtic fieldAan de zuidkant van het Balloërveld ligt een celtic field: akkertjes van dertig bij dertig meter met lage aarden walletjes ertussen.570 m
Ballooër EschDe Ballooër Esch ligt op een keileemrug boven het Loonerdiep; eronder ligt het Romeinse Balloo, en het was de schraalste marke van de streek.620 m- TichelhuisHet Tichelhuis bij het Smalbroekerloopje is een veldnaam uit 1900 voor een steenbakkerij; waar het huis zelf stond is nooit vastgelegd.700 m
- Kerkban over BallooTussen 1442 en 1445 werd het hele dorp Balloo in de kerkban gedaan om een ruzie over een stuk groenland, het Gelebroek.850 m
TankopstelplaatsTwee laagtes aan weerszijden van de zandweg bij de Mandenberg zijn mogelijk de opstelplaats voor tanks die Defensie hier in 1972 liet graven.850 m
Hunebed D16Hunebed D16 bij Balloo heeft negen dekstenen en op de zesde een reeks cupmarks: kuiltjes waarvan niemand weet wie ze maakte of waarom.870 m- Balloo-dorpDe dorpskern van Balloo is over vijftienenhalve hectare ingeschreven als terrein van hoge archeologische waarde: onder de erven ligt mogelijk oudere bewoning.920 m
- IJzerbewerking NoorderschAan de rand van de Noordersch bij Balloo vond een kartering ijzerslakken, ijzeroer en nederzettingsafval, waarschijnlijk uit de middeleeuwen.960 m
Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.