Het dorp Balloo in de kerkban, 1442-1445

Hier stond een heel dorp in de kerkban. Tussen 1442 en 1445 liep een slepend conflict over het Gelebroek, een stuk groenland in het gebied van Witten, tussen de abdij van Assen en het Duitse Huis te Bunne aan de ene kant en de boeren van Balloo aan de andere. Abt Henry Clinge van Dikninge trad op als commissaris en deed uitspraak. De boeren van Balloo legden zich er niet bij neer. Daarop werden de pastoors van de omliggende parochies – Rolde, Anloo, Borger en Beilen – ingeschakeld om eerst tussentijdse bevelen uit te voeren en uiteindelijk de excommunicatie te voltrekken. Niet tegen één man, maar tegen de dorpsgemeenschap als geheel: geen sacramenten, geen kerkelijke begrafenis, buiten de gemeenschap van gelovigen geplaatst, en dat om een ruzie over een stuk hooiland. Opvallend is wat er níet gebeurde. De Etstoel, het wereldlijke gerechtshof dat in Anloo en Rolde zitting hield, bemoeide zich er niet mee – waarschijnlijk simpelweg omdat de boeren van Balloo de etten er nooit bij hebben gehaald. Wie dus denkt dat een middeleeuws dorpsconflict altijd bij de Etstoel eindigde, ziet hier het tegendeel: er liep een tweede, kerkelijke rechtsgang die net zo hard kon uitpakken. Over Balloo zelf: het dorp wordt voor het eerst vermeld in 1300 en heeft zijn es aan de noordkant. Aan diezelfde noordzijde lag oorspronkelijk een dubbele driehoekige brink; pas later kreeg het dorp de ringvormige structuur die je er nu op de kaart aan afleest.