De palingfuik in het Loonerdiep, 1488

In 1488 moest het hoogste gerechtshof van Drenthe eraan te pas komen om twee vissers hun fuik terug te geven. De Etstoel dwong de boeren van Loon én Balloo om het rechtmatige bezit te respecteren van een aalstal in dit beekje, eigendom van vader en zoon Broeil. Een aalstal is geen hengel maar een vaste installatie: een schot of korf die dwars in de stroom staat en de paling vangt die 's nachts stroomafwaarts trekt. Dat was beroepsvisserij, en het leverde genoeg op om er dorpen ruzie over te laten maken. Zulke fuiken staan vaker in de vonnissen van de Etstoel, en ze laten zien dat een Drents beekdal geen leeg landschap was maar een bezitting met rechten erop, tot in het water toe. Hoe zwaar dat woog blijkt uit een zaak van veertig jaar later: in 1527 kregen Roden en Assen ruzie over aalstallen die te dicht bij de sluizen van een molen stonden. Die versperden de beek, het water kon niet weg, en de weilanden bij Rolde liepen onder. Een houten schot in een beek kon dus kilometers verderop natte voeten veroorzaken – precies de gevoeligheid die je op de hoogtekaart terugziet, waar het hele dal een paar decimeter speling heeft.