De palingfuik, 1488

In 1488 moest het hoogste gerechtshof van Drenthe eraan te pas komen om twee vissers hun fuik terug te geven. De EtstoelEtstoelHet hoogste rechtscollege van Drenthe, met de drost als voorzitter en vierentwintig etten: eigenerfde boeren, vier uit elk dingspel. Hij kwam eeuwenlang op vaste plaatsen bijeen, in Rolde en Anloo; vanaf het eind van de zeventiende eeuw in Assen.Alle begrippen dwong de boeren van Loon én Balloo om het rechtmatige bezit te respecteren van een aalstalaalstalEen visweer voor paling, die aal heette. De vis werd gevangen als hij 's nachts stroomafwaarts trok, op weg naar zee.Alle begrippen in dit beekje, eigendom van vader en zoon Broeil.

Een aalstal is een vaste installatie: een schot of korf die dwars in de stroom staat en de paling vangt die 's nachts stroomafwaarts trekt. Dat was beroepsvisserij, en het leverde genoeg op om er dorpen ruzie over te laten maken. Zulke fuiken staan vaker in de vonnissen van de Etstoel, en ze laten zien dat een Drents beekdal geen leeg landschap was maar een bezitting met rechten erop, tot in het water toe.

Wie een aalstal mocht plaatsen lag vast in het landrecht. Volgens dat van 1712 had iedere buur die minstens een kwart waardeelwaardeelEen aandeel in de marke: het recht om vee te weiden, plaggen te steken en hout te halen op de gemeenschappelijke grond.Alle begrippen bezat het recht om een aalstal op zijn eigen land te zetten, aan weerszijden van een waterlossing of diep. Bezat hij maar één oever, dan kon dat alleen samen met zijn overbuur. En de stal mocht niet te eng of te hoog zijn, want dan werd de doorstroom gehinderd – de wet regelde dus niet alleen wie mocht vangen, maar ook hoeveel water er langs moest blijven gaan.