Celtic field bij Balloo

Aan de zuidkant van de heide van het Balloërveld ligt een celtic fieldceltic fieldEen prehistorisch akkersysteem van kleine, vierkante veldjes met lage wallen eromheen, als een honingraat. In Drenthe aangelegd vanaf de late bronstijd tot in de Romeinse tijd. Het Nederlandse woord is raatakker.Alle begrippen, een raster van akkertjes van 20 tot 40 meter, met lage aarden wallen eromheen. Het rapport dat de Drentse celtic fields in 2009 waardeerde, rekent het met het Noordsche Veld bij Zeijen tot de twee best bewaarde van Noordwest-Europa. Bij Zeijen zijn de wallen gerestaureerd. Hier zijn ze ongerestaureerd nog goed te zien. Op de heide is het patroon nog goed te begrenzen; op de akker ten zuidoosten, waar luchtfoto's ooit lijnen lieten zien, is tot in de ondergrond geploegd en zijn ze weg. Het rapport van 2009 legt dat verschil vast in categorieën. Het celtic field op de heide valt in categorie A: de wallen zijn zichtbaar en de akkerlaag zit nog in de bodem. De akker ten zuidoosten staat in categorie C. Ten zuiden van het Balloërveld ligt nog een celtic field, op het Koebroeksveld, in een jonge heideontginning en moeilijk terug te vinden. Mogelijk vormden de twee één geheel.

Celtic fields werden vanaf de late bronstijdLate bronstijd1200 tot 800 v.Chr.Meer over deze periode aangelegd. De meeste waren in gebruik tot en met de midden-ijzertijdMidden-ijzertijd500 tot 250 v.Chr.Meer over deze periode, een enkele tot in de Romeinse tijdRomeinse tijd12 v.Chr. tot ca. 450 na Chr.Meer over deze periode. Een datering van dit complex zelf is er niet.

Lang is gedacht dat de wallen vanzelf groeiden, doordat boeren eeuw na eeuw stenen, onkruid en uitgeputte grond naar de rand van de akker brachten. Bij Zeijen, even buiten dit gebied, zijn zulke wallen doorgegraven. Daar klopt het niet. De wallen werden bewust opgeworpen, bewerkt en bemest, vat het rapport van 2009 dat onderzoek samen. Een opgraving in 2010 vond maar een tiende van de stenen in de wal, en geen enkele groter dan 10 centimeter. De wal bestond uit zand met scherven, houtskool en mest, deels van elders aangevoerd. Of het op het Balloërveld net zo ging, is niet onderzocht. Waarom de akkers uiteindelijk zijn verlaten staat evenmin vast. De reden wordt gezocht in een uitgeputte bodem en een stijgend grondwater.

Er is hier ook gegraven, en dat leverde weinig op. Van Giffen deed het in de jaren '30 en vatte het resultaat zelf zo samen: "Terloops zij slechts opgemerkt, dat onze gravingen daarin weinig vermeldenswaardigs aan het licht gebracht hebben. Alleen bewezen zij ook hier weer, dat de bedoelde legerplaats door walletjes verkaveld bouwland voorstelt." Dat laatste woord, legerplaats, was toen de gewone Nederlandse naam voor een celtic field, en het heeft niets met soldaten te maken: het is hetzelfde leger als in hazeleger, een verblijfplaats. Aan soldaten werd wel gedacht. Pan meldt in de Drentsche Volksalmanak voor 1849 dat L.J.F. Janssen zulke legerplaatsen had onderzocht, onder meer bij Anlo en Rolde. Janssen hield ze niet voor Romeins maar voor Germaans, jonger dan de hunebedden en verbonden met de grafheuvels. Voor een militair doel of voor woningen zag hij geen grond. Welke legerplaatsen bij Rolde en Anlo hij bekeek, noemt de bron niet. In 1962 heeft M. Müller-Wille samen met het Groningse instituut delen van dit celtic field in het terrein opgemeten – een halve eeuw voordat de hoogtemeting het in één keer zichtbaar maakte.

Zet het schaduwreliëf uit en alleen het local relief model (op de kaart: kleine sporen) aan: dan komt de honingraat het duidelijkst tevoorschijn. Toon op de kaart