De Deurzerbrug en Tol 1, waar de oversteek iets kostte

Waar de weg van Assen naar Rolde het Deurzerdiep oversteekt, ligt de Deurzerbrug. Het diep is hier de grens tussen de gemeenten Assen en Aa en Hunze. Op de kaart van 1925 staat vijftig meter voorbij de brug, aan de kant van Deurze, een klein huis met de naam Tol 1. Wie de brug overstak, moest hier betalen.

Over deze brug is al vroeg gestreden. In de marke van Anreep hadden boeren van buiten waardelen, en daarmee het recht er vee te weiden. Dat gaf herhaaldelijk ruzie over het recht van overpad. De Deurzerbrug was bedoeld voor voetgangers en voor paard en wagen, op het kerkpad van Witten en Anreep naar de kerk van Rolde. Op 26 oktober 1439 deed de deken van Drenthe op zijn synode in Anloo uitspraak in een proces van het klooster van Assen en de buren van Anreep en Witten tegen de buren van Balloo. Brug en dijk hoorden bij de weg van de eisers. De Ballooërs mochten er hun vee niet dagelijks overheen drijven om in de marke van Anreep te weiden,. Te voet, te paard of met de wagen mochten ze er wel over, net als andere reizigers. Of die brug op precies dezelfde plek lag als de latere, is niet bekend.

Ten noorden van de brug staat op de kaart de veldnaam Meulenmaat. Historicus P.N. Noomen legt de middeleeuwse watermolen van het klooster van Assen "bij 'de Meulemaet' bij de Deurzerbrug". In 1527 bepaalde de Etstoel, na een klacht van de Rolders, dat het klooster van mei tot eind september de stuw moest weghalen.

In 1840 en 1841 werd de weg van Assen naar Rolde verhard. Op 1 januari 1842 ging hij open, als eerste verharde provinciale weg. Wie hem wilde gebruiken, moest langs de slagboom. De tol bij Deurze werd in 1855 opgeheven, maar kwam in 1858 terug. De Asser aannemer Cornelis Lamberts bouwde het tolhuis in 1858, voor 1528 gulden. De brug kwam er in 1879 en kostte 3883 gulden.

De tol zelf werd verpacht. In december 1900 schreven twee mannen in voor "tol no. 1", voor twee jaar vanaf 1 mei 1901. J. Geerts uit Deurze bood 1500 gulden per jaar, F. Emming uit Rolde 1735,30 gulden. Wie de pacht kreeg, staat niet in de gevonden berichten. Volgens W. Houtman in De Kloetschup (2006) bleef de tol verpacht tot 1905; daarna stelde de provincie tolgaarders in loondienst aan. Op 1 mei 1917 werd de tol definitief opgeheven.

In oktober 1955 heet het huis het "voormalige tolhuis". Een vrachtauto uit de richting Rolde reed ertegenaan en beschadigde het dak. "De bestuurder heeft klaarblijkelijk niets gemerkt en is doorgereden." Een jaar later lag er een plan voor een nieuwe weg, iets ten noorden van de oude. De brug zou flink breder worden. Het tolhuis moest daarvoor verdwijnen.

In december 1956 was de nieuwe brug half klaar. Hij zou meer dan 70.000 gulden kosten. "Binnenkort begint men met de afbraak van het oude tolhuis", schreef de Emmer Courant. Houtman noemt 1957 als jaar van de afbraak. Een bijschrift in de beeldbank van de gemeente Assen noemt een later jaar: "circa 1962/64 afgebroken". In de jaren zeventig was de oude straatweg een parallelweg voor fietsers, naast de nieuwe Rolderhoofdweg.

De straatweg kwam veel later. In 1840 en 1841 werd de weg van Assen naar Rolde verhard. Op 1 januari 1842 ging hij open, als eerste verharde provinciale weg. Wie hem wilde gebruiken, moest langs de slagboom. Het tolhuis bouwde de Asser aannemer Cornelis Lamberts in 1858, voor 1528 gulden. De brug kwam er in 1879 en kostte 3883 gulden.

De tol zelf werd verpacht. In december 1900 schreven twee mannen in voor "tol no. 1", voor twee jaar vanaf 1 mei 1901. J. Geerts uit Deurze bood 1500 gulden per jaar, F. Emming uit Rolde 1735,30. Wie de pacht kreeg, en wanneer de tol verdween, staat niet in de gevonden berichten.

In oktober 1955 heet het huis het "voormalige tolhuis". Een vrachtauto uit de richting Rolde reed ertegenaan en beschadigde het dak. "De bestuurder heeft klaarblijkelijk niets gemerkt en is doorgereden." Een jaar later lag er een plan voor een nieuwe weg, iets ten noorden van de oude. De brug zou flink breder worden. Het tolhuis moest daarvoor verdwijnen.

In december 1956 was de nieuwe brug half klaar. Hij zou meer dan 70.000 gulden kosten. "Binnenkort begint men met de afbraak van het oude tolhuis", schreef de Emmer Courant. Een bijschrift in de beeldbank van de gemeente Assen noemt een ander jaar: "circa 1962/64 afgebroken". In de jaren zeventig was de oude straatweg een parallelweg voor fietsers, naast de nieuwe Rolderhoofdweg.