Boerderij Kamps, kloosterbezit bij Balloo

Aan de rand van Kampsheide staat een boerderij die tot 2012 een van de oudste van Drenthe was: jaarringenonderzoek wees uit dat de eiken voor een deel van de gebinten in de winter van 1588 waren gekapt, en aan de achterbaander zat een schaapskooi uit de zeventiende of achttiende eeuw. De boerderij hoorde bij het landgoed Camps, eigendom van het cisterciënzer klooster Maria in Campis bij Assen.

Wat het erf zeldzaam maakt is dat het compleet is. Het is een kampontginning, met eigen bouwland, grasland én heide bij elkaar, en ten zuiden van de boerderij ligt nog een gave bosbrink. Een kamp was een individuele ontginning naast de gezamenlijke essen van het dorp, en Kamps laat daardoor een andere vorm van grondgebruik zien dan de grote dorpsessen van Balloo en Rolde. Op de hoogtekaart is het een langgerekt erf tussen akkers en houtwallen.

De broers die hier tot in de jaren tachtig woonden, heetten in het dorp de Kamps-jongens, maar hun achternaam was Braam. Hendrik en Willem zijn er allebei geboren en geen van beiden ooit weggegaan. In hun jeugd woonden er twaalf kinderen en een opa in huis; toen een verslaggever in 1986 langskwam waren ze met zijn tweeën, ongetrouwd, Hendrik vijfenzeventig en Willem achtenvijftig. Hendrik kookte, Willem deed de was. Dertig bunder land en dertig stuks vee, en nooit een trekker op het erf. Ze stopten toen Hendrik vijfenzestig werd.

In de bomen bij het erf hing de nageboorte van de merrie. Dat was een oud gebruik. Hoog opgehangen zou het zorgen voor paarden die hun hoofd fier dragen. De broers wisten heel goed dat het bijgeloof was, schreef de krant, en geloofden er diep in hun hart toch een klein beetje in.

In 1934 meldde een amateur dat hij op de terreinen van Kamps het vergeten klooster Maria in de Kampies had gevonden, verlatijnst tot Maria in Campis. Zijn methode was de wichelroede. Van Giffen wilde er niet aan en vond een opgraving daar in geen enkel opzicht gemotiveerd. De ingezonden stukken vlogen over en weer in de krant. Hij heeft er uiteindelijk toch gegraven, op verzoek van eigenaar Oldenhuis Gratama, want na de krantenberichten kwamen er drommen bezoekers op het erf af. Er kwam puin boven, een vierkant plaveisel uit de late zeventiende of achttiende eeuw en vijftiende-eeuws Siegburger aardewerk, maar niets van een klooster. In zijn verslag in de Nieuwe Drentsche Volksalmanak van 1936 noemde hij de uitkomst voor de wichelroede volkomen negatief. De aanvaarde geschiedenis geeft Van Giffen gelijk: het klooster werd na de Slag bij Ane als boetedoening gesticht in de buurt van dat slagveld, en verhuisde pas in 1260 naar een plek in het kerspel Rolde die Hassen ging heten, en daarna Assen. Wat er wél klopt is dat de nonnen bezittingen hadden in dat kerspel en die met uithoven bewerkten. Bij de opheffing waren het er zo'n veertig.

In de nacht van 11 op 12 maart 2012 brandde Kamps af. Volgens Het Drentse Landschap, dat het erf in 2001 had gekocht, is de boerderij in brand gestoken. Er bleven een paar verkoolde balken over. De gebinten van 1588 gingen verloren en daarmee verviel de monumentenstatus – er was te weinig over om nog een monument te zijn. De boerderij is herbouwd in de oude vorm, met nieuwe eiken gebinten op pen en gat.

Het aangrenzende Kampsheide is naar deze boerderij genoemd en was in 1948 het eerste natuurgebied dat Het Drentse Landschap aankocht.