De Deurzeresch, waar het dorp onder ligt
Plek met een verhaal·Marke en boerenland
Ten westen van Deurze ligt het bouwland op de es. Aan de oppervlakte staat er alleen gewas. Het interessante ligt eronder. De landschapsbiografie van de Drentsche Aa is er stellig over. De nederzettingen die horen bij het grafveld in het Tumulibos "moeten we zoeken onder de Deurzeresch en het huidige dorp".
De onderbouwing komt van een kaart uit 2015. Daarop staan reconstructies van prehistorische woongebieden, getekend op de spreiding van graven, met grenzen die meestal de beekdalen volgen. Op die kaart is Deurze een van de kleinste woongebieden, ongeveer 2,2 vierkante kilometer. Anloo-Kniphorstbos is 3 vierkante kilometer, Hooghalen-Oost meer dan 12. Die maat wordt aan het grafveld gekoppeld: ze "verklaart ook de compacte structuur van het grafveld in het Tumulibos".
Waar die groep dan woonde is de volgende vraag, en het antwoord is de es en het dorp. Bewezen is het niet. De oorzaak geldt voor elke Drentse es: hij is eeuwenlang opgehoogd met plaggenmest. Die laag beschermt wat eronder ligt en verbergt het tegelijk. Je vindt er niets zonder te graven, er wordt niet gegraven waar geen aanleiding is, en zo blijft een archief van duizenden jaren dicht onder het gewas liggen.
De naam van het dorp is wel oud en stamt uit de vijfde eeuw. De landschapsbiografie zet Deurze in dezelfde reeks waarin Zeegse en Taarlo op de vierde tot vijfde eeuw uitkomen en Schipborg op de zevende tot achtste. De es die er nu ligt is het jongste laagje van dat verhaal.
Bekijk deze plek op de kaart →
Op de achtergrond: de luchtfoto van deze plek (PDOK), met de topografische kaart van 1900 eroverheen (Kadaster).
Gegevens
- Ligging
- 52.98692, 6.61457
- Gebied
- Deurze
- Zekerheid van de ligging
- midden
In de buurt
- Weg Assen–RoldeDe Franse journalist Henry Havard kende in 1876 weinig wegen in Europa die aangenamer waren dan die van Assen naar Rolde; ook Craandijk prees de grintweg met zijn eikenlanen.240 m
DeurzeDeurze is een esdorp zonder brink: een boerderijlint tussen de Deurzeresch aan de oostkant en het beekdal van het Deurzerdiep aan de westkant.450 m
KampsBoerderij Kamps bij Balloo hoorde bij een klooster en had gebinten uit 1588; na de brand van 2012 is hij herbouwd, op een erf dat nog een complete kampontginning is.520 m
Deurzerbrug en tolhuisOver de Deurzerbrug mocht het vee van Ballooërs in 1439 niet meer; vanaf 1858 stond ernaast het tolhuis van de straatweg Assen–Rolde.530 m- AmelteTussen Deurze en Assen lag Amelte, een esgehucht dat in 1817 met het landgoed Vredeveld werd opgekocht en daarna van de kaart verdween.720 m
TumulibosIn het Tumulibos op het Balloërveld liggen ruim vijfendertig grafheuvels, de meeste brandheuvels uit de ijzertijd.720 m
IJsbaan DeurzeOp een ondergezet weiland bij Deurze reden beroepsrijders korte baan; na de wedstrijd van januari 1933 viel hier het besluit tot een Drentse IJsbond.750 m- ≈ De graaf op de vluchtRond 1190 joegen de Van Coevordens graaf Otto van Bentheim bij Rolde op de vlucht; de kroniek noemt geen plek en de naam Rolde is een verbetering van de uitgever.850 m
KampsheideKampsheide bij Balloo is een klein heideveld met ruim veertig grafheuvels, een urnenveld, resten van een Celtic field en hunebed D16.880 m
Bommen AsserstraatOp 21 januari 1942 vielen bommen op de Asserstraat in Rolde; in 1944 groeven dwangarbeiders er een tankgracht van de Frieslandriegel doorheen.900 m
Hemelsbreed gemeten, van dichtbij naar ver. Verschuif de band naar rechts voor de volgende.