Het Westerholt: de grafheuvel op de rand van het Scheebroekerloopje

Deze grafheuvel ligt precies op de rand van het dalletje waarin het Scheebroekerloopje slingert: een hoge en droge positie boven het beekdal, het soort plek dat in Drenthe vaak aantrekkelijk was voor bewoning en begraving. Iets ten zuiden ligt het Scheebroek, de bronkom van hetzelfde loopje. Voor zover bekend is de heuvel nooit archeologisch opgegraven; hij wordt voorlopig in het neolithicumNeolithicumca. 5325 tot 1900 v.Chr.Meer over deze periode of de bronstijdBronstijd1900 tot 800 v.Chr.Meer over deze periode gedateerd. Aan de noordkant is ongeveer een derde afgegraven, waarschijnlijk bij de ontginning van het aangrenzende perceel.

Mogelijk maakte deze grafheuvel deel uit van een groter cluster aan de overzijde van het dal, waar een groep heuvels uit de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode inmiddels grotendeels is verdwenen. Daardoor is niet meer vast te stellen of deze heuvel bij hetzelfde grafveld hoorde of alleen in hetzelfde landschap lag. Ook de moderne inrichting van het gebied bracht risico's mee: de provincie noteerde in 1992 dat het overgebleven deel zwaar te lijden had onder vertrapping door de Schotse Hooglanders die in het Eexterveld grazen als natuurlijke landschapsbeheerders.

Het bos dat hier Westerholt heet is veel jonger dan de naam doet vermoeden. Op de kaart van 1850 ligt hier kale heide en op die van 1900 alleen een smalle strook begroeiing langs de slenk boven het Scheebroek. Op een luchtfoto uit 1935 is de boomopslag naar het oordeel van de onderzoeker die hem beschreef „zeer gering”. Wat er daarna gebeurde staat in een studie uit 1977 over dit terrein: de heide werd na de oorlog niet meer geplagd, gemaaid of begraasd zoals vroeger, het grondwater zakte, en in de natte delen groeiden tal van berken. Zo is het bos ontstaan.

Over de naam zelf is het laatste woord niet gesproken. Op de topografische kaart verschijnt Westerholt tussen 1955 en 1970: op de kaart van 1955 staat hij er nog niet, op die van 1970 wel, bij het bos. In 1977 schrijft Van Wieren dat zijn onderzoeksgebied op het Eexterveld ligt „in de onmiddellijke omgeving van een loofbos van enkele ha, dat de naam Westerholt draagt”. Daarmee is de naam op dat moment de naam van dat jonge bos. Maar in de bosgeschiedenis van de Drentsche Aa staat het Westerholt ten zuiden van Eext in een heel ander rijtje: als voorbeeld van een nat holt, een middeleeuws gebruiksbos op een gooreerdgrond met ondiepe keileem, ontstaan in natte heideslenken die zowel regenwater als arme kwel krijgen. Precies de bodem die hier ligt. Een oude veldnaam die eeuwen alleen in de mond en op de perceelskaart bestond en die later aan een nieuw bos bleef hangen, is dus niet uit te sluiten – maar bewijs dat de naam ouder is dan de twintigste eeuw is er niet gevonden, niet op de kaarten en niet in de registraties.

Het beekje zelf heet in de volksmond van Anderen 't Ruum, een lokale variant op 'Ruimsloot', en dat is precies wat het is: tot 1852 zocht het water hier zijn eigen weg door de laagste delen, daarna is er een waterloop gegraven om het gebied te ontwateren.