Het Kleuvenveen, waar een hut over het gas werd gebouwd

Ten oosten van Anderen ligt een ronde laagte in het land. Het Kleuvenveen heet het. Hoe het is ontstaan, is onduidelijk. De gangbare uitleg is een pingoruïnepingoruïneEen ronde laagte, soms met een lage wal eromheen. Het is wat over is van een heuvel met een kern van ijs uit de laatste ijstijd: toen het ijs smolt, zakte de heuvel in. Vaak staat er water in of is hij met veen gevuld.Alle begrippen: in de laatste ijstijd zat hier een heuvel met een ijskern in de grond, en toen die smolt bleef de kom over. Alleen bewijst de vorm dat niet. Een uitblazingskomuitblazingskomEen laagte die de wind heeft uitgeblazen toen het zand kaal lag, in de laatste ijstijd of later op de stuifzanden. De wind nam het zand mee tot op een laag die bleef liggen, zoals het grondwater of leem. Zo'n kom is meestal ondieper dan een pingoruïne, hooguit een paar meter, en heeft vaak een wal van opgewaaid zand aan één kant.Alle begrippen levert hetzelfde beeld op. Dat is een kuil in het landschap die is ontstaan doordat de wind vroeger zand uit een gebied heeft weggeblazen. Verbers houdt het in haar onderzoek op 'waarschijnlijk een pingoruïne'. Zet de pingolaag aan om het zelf te zien. Toon op de kaart

Het dorp haalde er eeuwenlang zijn brandstof uit. In het Kleuvenveen werd baggelturf gewonnen: veenslik dat wordt opgebaggerd en te drogen gelegd. Dit was harder dan gestoken turf en het brandde langer. Elke schep liet een gat na, en in die gaten bleef regenwater staan. Ontgonnen is het veentje nooit. Het ligt te laag om goed te ontwateren, en begin jaren vijftig was dit het laatste stukje veen van Anderen.

Op één plek in het veen borrelde gas op. De overlevering schreef daar een geneeskrachtige werking aan toe. Er zou een hut boven zijn gebouwd met een zitbank erin, voor een kankerpatiënte uit het dorp. Waar dat verhaal vandaan komt is niet bekend.

Het gas was vrijwel zeker methaan. Dit komt vrij bij de afbraak van organisch materiaal onder water. Voor een genezende werking bestaat geen enkel wetenschappelijk bewijs. Kruiden werden er volgens de lokale overlevering ook geplukt.

In de winter werd het veentje een schaatsbaan. In 1938 richtten ze er de IJsvereniging Kleuvenveen voor op. Zelfs in de oorlogsjaren kwamen er nog veertig deelnemers af op een hardrijderij voor mannen: het Drentsch dagblad van 18 januari 1943 meldt "een spannenden strijd" en zet de uitslag erbij, met J. Hofsteenge als winnaar.

Het ijs kwam niet vanzelf. Elk jaar vóór de vorst maakten de leden het veentje, zo'n 180 tot 215 meter breed, vrij van dichte begroeiing, meestal op een zondagochtend. In 1951 werden daarbij twaalf mensen kletsnat. Later in de winter volgde de wedstrijd tussen drie dorpen, Anderen, Gasteren en Oudemolen, die hem om de beurt organiseerden. John en Dorothy Keur beschrijven het in The Deeply Rooted (1955), hun studie van het dorp.

Eind 1957 klinkt het anders. Op de ledenvergadering in café Hofsteenge, waarvan de Provinciale Drentsche en Asser courant op 27 december verslag doet, brengt de secretaris "naar voren, dat het noodzakelijk is het Kleuvenveen door een andere baan te vervangen".

De vereniging bleef bestaan, de baan niet. Twee jaar na dat besluit hield zij haar jaarvergadering in café Kroeze, zo bericht dezelfde courant op 30 december 1959, met "een klein nadelig saldo" en twee herkozen bestuursleden. Na afloop amuseerde de heer Bouma uit Tynaarlo, onder de naam "prof. Lukanini", het talrijke publiek met zijn goocheltoeren.

Op de hoogtekaart is de laagte breder dan de vermoedelijke pingoruïne zelf. Dat is het werk van de turfstekers. De kaart laat een grotere ronde tot ovale laagte zien, met daaromheen een nog breder laaggelegen vlak. De pin wijst dus het Kleuvenveen als geheel aan.

Een paar honderd meter ten noorden van het veen, op een perceel waar in 2022 bos werd aangeplant, ligt aan de oppervlakte veel bewerkt vuursteen, vooral uit het mesolithicumMesolithicumca. 9700 tot 5325 v.Chr.Meer over deze periode. In 1978 en 1982 waren daar al een kern, een kernsteker, afslagen en een kling opgeraapt. De boringen van RAAP lieten zien dat de bodem tot in het gele zand is omgewerkt. De vindplaats zelf is dus grotendeels verdwenen, en wat ervan over is, ligt aan de oppervlakte.