Landgoed Heidehof: hoe de heide bij Eexterhalte in vier jaar bos werd

Aan de Provincialeweg bij Eexterhalte ligt landgoed Heidehof. Er staat bos, en een deel ervan is nu natuurbegraafplaats. De stip staat op het huis, dat in 1998 op de oude fundamenten is herbouwd.

In 1927 kocht Jan Melchior Everts ongeveer 38 hectare heidegrond. Een deel kwam van de gemeente Anloo, die hem in december 1927 "eenige perceelen heideveld te Eext" verkocht. Everts was houthandelaar in Wildervank, lid van de firma Meihuizen & Zoon, en vanaf 1922 voorzitter van de Kamer van Koophandel voor de Veenkoloniën. Op 1 maart 1928 werd een bouwvergunning aangevraagd voor een "Landhuisje". Het werd een landhuis onder riet met een vierkante toren, die dienstdeed als uitkijk- en brandtoren. Het huizenboek van Eext zet er J. H. Everts bij; de kranten schrijven J. M.

De Nederlandsche Heidemaatschappij onderzocht eerst de grond. Bovenop lag 10 tot 15 centimeter heidehumus, daaronder 10 tot 15 centimeter loodzand en dan nog 10 centimeter zwartbruin zand. Pas daaronder begon bruingeel zand dat water doorlaat. Samen zijn die drie lagen 30 tot 40 centimeter dik. De Heidemaatschappij maakte een plan voor bebossing. 's Zomers ging er een tractor over het terrein, die 40 centimeter diep ploegde.

Het jaar van dat plan is niet zeker. Twee kranten houden het op 1928. De Provinciale Drentsche en Asser Courant noemt 1923, vier jaar vóór de aankoop.

In het voorjaar van 1929 werd het land bemest met 500 kilo thomasmeel per hectare, en daarna werd de eerste 20 hectare beplant. Er kwamen Japanse lariks, fijnspar en douglas, elk gemengd met els, en grove den. Datzelfde jaar kocht Everts er 12 hectare bij. Die grond was al eens gebrekkig ontgonnen, daarna verwaarloosd en zat vol kweek. Hier ging de ploeg 30 centimeter diep. In 1931 was alles beplant.

In het begin richtte het elzenhaantje veel schade aan, en de douglas leed het eerste jaar zwaar onder de vorst. De lariks groeide uitstekend. Drie stukjes heide bleven onbebost, "uit een oogpunt van natuurschoon".

Op donderdag 8 september 1932 kwam de Heidemaatschappij kijken. Na de jaarvergadering in Assen reden ongeveer 135 deelnemers in auto's naar Eext, onder wie de Commissaris der Koningin. De eigenaar leidde hen rond.

Op het terrein lagen grafheuvels. Op 28 maart 1937 betrapte jachtopziener B. J. Kok iemand die op de heide van Everts in een heuvel naar oudheden groef en net een urn had blootgelegd. In juni stond de man voor de rechter.

Jan Melchior Everts overleed in december 1937. In 1941 was de villa van zijn zoon Dirk Everhard. Op 30 april van dat jaar brandde tussen Annen en Eext ruim honderd hectare heide af, met veel jonge aanplant. De villa liep groot gevaar. Brandweer en militairen uit Assen en Zuidlaren hielden het vuur tegen, en het huis bleef gespaard.

In de oorlog zaten er onderduikers in een hol bij Heidehof. Dat staat in het blad Ons Erfdeel van 2005, in een artikel over het dagboek van de Gieter onderduikers Nanno Pul en Hajo Kuilman. Die twee hadden in de zomer van 1943 een eigen hol in het Staatsbos, in blok 23 bij Eexterhalte: een kuil van 2 tot 3 meter doorsnede en ongeveer een meter diep. Later zaten de onderduikers van het hol bij Heidehof daar nog een poos, omdat een groep SS'ers Heidehof had gevorderd. Wanneer dat was, staat er niet bij. Pul en Kuilman kwamen in april 1945 om bij een bombardement op Leipzig.

Het landhuis bleef niet staan. Het huizenboek schrijft dat het in april 1945, voor de bevrijding, kapot is geschoten en afgebrand. Het fotoboek Eext. Van 't Haltie tot in 't Wit uit 1992 houdt het op "oorlogshandelingen". In 1949 bood iemand rode klinkers, witte steen en puin te koop aan, "ook te bevragen op het werk bij de villa van Everts, tussen Rolde en Eext".

Volgens het huizenboek werd het bos in 1948 verkocht aan de Utrechtse Verzekering-Maatschappij. Helemaal weg was de familie toen nog niet. Begin 1950 werkte jachtopziener Kok nog "bij de familie Everts van Wildervank voor haar bossen en landerijen alhier". Hij woonde in een boswachterswoning naast de plek van het oude huis, en die heette in 1956 zelf Heidehof. Wanneer die woning is gebouwd, verschilt per bron: het huizenboek van Eext houdt het op 1946, het fotoboek op 1951. Kok vertrok er in 1966.

Ruim zevenhonderd meter verderop liet de familie in 1940 een boerderij bouwen, de Heidehoeve, met boven de uitbouw een jachtkamer.