≈ De Canadese begraafplaats die er nooit kwam

Tussen Anderen en Eext ligt aan de noordkant van de provinciale weg van Rolde naar Gieten een strook open veld. Op de topografische kaart van 1955 loopt de spoorlijn Assen-Gasselternijveen er ruim driehonderd meter ten noorden van, met heide ertussen. In die strook is in het najaar van 1945 ongeveer een week gewerkt aan een Canadese erebegraafplaats van een hectare. Er is nooit iemand begraven.

Bewoners van het naburige Tolhek zagen op een dag dat er onbekenden aan het werk waren op het perceel bij de weg. Paden waren afgeplagd. Er lag een rij palen voor een omheining, er stonden wit geverfde palen of kruisen, en een toegangspoort was al te herkennen. De werklieden waren deels Nederlands, deels buitenlands. Ze ontvingen de nieuwsgierige dorpelingen hartelijk, en er werd gezamenlijk een borrel gedronken.

De aanleiding voor dat werk lag door heel Nederland verspreid. Na de bevrijding stonden er witte houten kruisjes in weilanden, bermen en tuinen, op de plaatsen waar geallieerde soldaten waren gesneuveld en ter plekke begraven. De Canadese legerleiding kreeg opdracht plaatsen te zoeken waar die doden een blijvende rustplaats konden krijgen. Bij Anderen werd gegraven. Op maandag 15 oktober 1945 stond het in de Provinciale Drentsche en Asser courant. "Even bezijden den weg Rolde-Eext, niet ver van het dorpje Anderen is men momenteel bezig een nieuwe begraafplaats aan te leggen voor Canadeesche soldaten wier stoffelijk overschot nu nog altijd ver van huis en haard in vijandelijken bodem rust."

Het werk stopte. De materialen werden kort daarna opgehaald, de eigenaar nam zijn land weer in gebruik. In het dorp ging het verhaal dat de plannen waren afgesprongen op de onwil van een grondeigenaar die zijn perceel niet wilde afstaan.

Vijf maanden later kwam dezelfde krant erop terug, onder de kop "Geen Canadeesch kerkhof in Drenthe ?". Het begin stond er nog in. "Een groot perceel heideveld werd afgepaald en de werkzaamheden ter egalisatie werden aangevangen." Daarna was er niet meer gewerkt.

De burgemeester van Anloo sprak dat tegen. Hij vertelde de krant dat de Canadese militairen "zonder voorafgaande waarschuwing waren weggebleven". Ze hadden er ongeveer een week gewerkt en waren er "even plotseling mede opgehouden als zij met de werkzaamheden waren begonnen". Moeilijkheden met een grondeigenaar waren er wel even geweest, maar daarop kon het volgens hem niet zijn stukgelopen. Een eigenaar die zijn perceel niet wilde afstaan viel te passeren. De grond zou anders "voor militaire doeleinden" zijn gevorderd. Na het plotselinge vertrek was dat niet meer nodig.

Het kerkhof kwam er wel. Alleen niet in Drenthe. Hetzelfde bericht zegt waar dan wel. "De begraafplaats wordt thans aangelegd op de Holterberg." Dat is de Canadese erebegraafplaats bij Holten, waar nu bijna vijftienhonderd Canadezen liggen.

Waarom het perceel bij Anderen was uitgekozen, staat nergens. De Stichting Historie Anderen tekende het verhaal op uit de herinnering van dorpsgenoten en houdt de rest open. Wie het organiseerde weet ze niet. Waarom het werd afgeblazen ook niet, en evenmin of er in de omgeving van Anderen wel geallieerden zijn omgekomen.

Waar het perceel precies lag, is een kwestie van bronnen naast elkaar leggen. De stichting wijst de plek aan "ongeveer waar nu de N33 via het viaduct Kleuvenveen de provinciale weg van Rolde naar Gieten kruist", en daarmee ligt vast hoe ver langs die weg. De krant van 1946 geeft de andere richting en noemt "een stuk grond tusschen Anderen en Eext, gelegen tusschen spoorweg en verkeersweg in de gemeente Anloo". Het bericht van 1945 hield het op een terrein "even bezijden den weg". Deze pin ligt midden in die strook.

Op ruim zevenhonderd meter hiervandaan ligt het Hillig Meer. Daar liggen natuurgraven tussen prehistorische grafheuvels. Binnen één kilometer liggen zo drie manieren van begraven bij elkaar: een grafveld uit de prehistorie, een natuurbegraafplaats van deze eeuw, en een oorlogsbegraafplaats die er nooit kwam.