≈ De grafheuvels die in 1759 werden doorgraven

In het gedeelde veld van de markemarkeHet gezamenlijke grondgebied van een dorp: de heide, het veen en de weiden die de boeren samen gebruikten, en ook de vereniging van boeren die erover besliste. Wie er rechten in had, heette markegenoot.Alle begrippen Eext groeven in juli 1759 enkele liefhebbers van vaderlandse oudheden een aantal grafheuveltjes door. Johannes van Lier schreef het op in zijn vijfde oudheidkundige brief. Ze vonden "eenige ijzeren spiespunten", speer- of pijlpunten met een schachtkoker, de grootste ongeveer vijftien centimeter lang. Waar die punten nu zijn, weet niemand.

Deze pin is bij benadering. Van Lier zegt niet meer dan dat de heuveltjes bijna een uur ten oosten van Rolde lagen, in het Eexter gemene veld. De archeoloog De Wit zoekt ze bij de grafheuvels aan de weg van Anderen naar Gasselte, en daar staat de pin.

Van die heuvels is niets over. Van Giffen onderzocht er in 1940 twee, en Waterbolk en Glasbergen in 1954 de derde, ten noorden van het pad. In de heuvel van 1954 en in de tweede van 1940 zaten potten die als urn waren gebruikt, uit de ijzertijdIJzertijdca. 800 tot 12 v.Chr.Meer over deze periode. Er was dus later nog bijgezet. Opgeworpen waren de heuvels veel eerder, blijkt uit het overzicht dat Sake Jager in 1985 publiceerde. Die van 1954 had drie fasen. Eerst was er een graf met een klein, onversierd klokbekertje, daarna kwam er een ophoging uit de vroege bronstijdVroege bronstijd1900 tot 1575 v.Chr.Meer over deze periode overheen en ten slotte een krans van palen uit de tweede helft van de midden-bronstijdMidden-bronstijd1575 tot 1200 v.Chr.Meer over deze periode. Onder de eerste heuvel van 1940 lag een standvoetbekergraf met twee vuurstenen klingen, van 9,4 en 15,7 centimeter. De tweede, die met de urnen, is uit de eerste helft van de midden-bronstijd. Alle drie de heuvels vertoonden ook sporen van eerdere vergraving, maar of die uit 1759 stammen valt niet te zeggen. Ze kunnen veel jonger zijn.

Inmiddels zijn de drie geheel verdwenen. Wat er nog uit de grond komt is bewerkt vuursteen uit het mesolithicumMesolithicumca. 9700 tot 5325 v.Chr.Meer over deze periode, opgeraapt bij karteringenkarteringHet systematisch in kaart brengen van sporen of vondsten. Bij een archeologische kartering lopen onderzoekers een terrein af en tekenen ze op wat er aan het oppervlak ligt, zonder te graven. Ook het intekenen van karrensporen of celtic fields op het hoogtebeeld heet zo.Alle begrippen in 1972 en 1979. Twee eeuwen geleden werd hier al gegraven naar wat wij nu archeologie noemen, en van dat graven is bovengronds niets meer te zien.