De begraafplaats aan de Bosweg

Op de Haasakkers, buiten het dorp Anloo, ligt de begraafplaats die de gemeente hier in 1828 liet aanleggen. Op de luchtfoto is de rechthoekige, in vakken verdeelde aanleg van het oudste deel nog te onderscheiden van de latere uitbreiding naar het noorden.

Tot 1829 werden de inwoners van Anloo in en om de Magnuskerk begraven, maar in de Franse tijd verbood de Code Civil van 1804 en de Code Pénal van 1810 het begraven in kerken binnen de bebouwde kom. Willem I draaide die besluiten bij zijn aantreden in 1813 weer terug. Pas het Koninklijk Besluit van 1827 hield stand: plaatsen met meer dan duizend inwoners moesten per 1 januari 1829 ten minste één begraafplaats búiten de bebouwde kom hebben.

Anloo kocht daarop in 1828 een stuk grond van Pieter Gankema, en de akte in het gemeentearchief in Gieten beschrijft het met zijn buren erbij: “de Haasakkers, groot ruim 53 Nederlandse Roeden, zwettende ten oosten aan het veld, ten zuiden aan het veld, ten westen aan L.J. Wieldraaijer, ten noorden aan G. Warrink”. Zwetten is grenzen. Namens de gemeente tekende burgemeester Jan Albert Meursing. In het vergaderverslag van zaterdag 2 februari 1828 heet het terrein nog anders: “Er zal buiten het dorp Anloo eene nieuwe begraafplaats worden aangelegd op de zogenoemde Hazekamp”.

Op 17 november 1828 werd de inrichting vastgelegd, en de vier vakken die op de luchtfoto nog te zien zijn staan er al in benoemd: “De nieuwe begraafplaats zal in vier gelijke parten verdeeld worden, waarvan het achterste of tweede noorderperk bestemd wordt voor de begraving der lijken, welke geene eigene graven bezitten en voor die der gealimenteerden”. Een kwart van het terrein was dus bestemd voor wie geen graf kon kopen en voor wie van de bedeling leefde.

Wat een graf kostte, staat in datzelfde besluit: een gulden, te voldoen in twee termijnen – de eerste meteen bij het aanwijzen van de plaats, de tweede “in de week na Zuidlaarder herfstmarkt 1829”. Wie die tweede termijn betaalde, kreeg een bewijs van eigendom. Dat een gemeente haar betaaldata om de jaarmarkt heen legt, zegt iets over hoe het geld hier rondging: dat gebeurde in het najaar, als er vee was verkocht.

En de kerk werd uitgekocht. De kerkvoogden van Anloo verloren met het verbod de inkomsten uit de graven in de Magnuskerk, en kregen daarvoor op het voorste noorderperk “twee volle slagen, bevattende te zamen veertig graven” in eigendom, om die zelf aan particulieren te kunnen verkopen.

Het archief van de begraafplaats is later door brand verloren gegaan, dus wie waar ligt is niet meer volledig na te gaan; alleen de grafmonumenten zelf vertellen het nog. Dat er van die monumenten veel is verdwenen, komt doordat er lang is opgeruimd. Gebroken stèles en kapotte delen van zerken gingen weg omdat het er netjes uit moest zien. De graven zelf zijn nooit geruimd.

Twee van de rijkste graftekens staan er nog. De Rijksdienst fotografeerde ze in 2000: marmeren monumenten, waaronder een omfloerste gebroken zuil en een biddende engel – de gebroken zuil is negentiende-eeuwse grafsymboliek voor een leven dat vroeg werd afgebroken.

Tot ver in de negentiende eeuw was dit de begraafplaats voor de hele gemeente Anloo. Pas in de jaren zeventig van die eeuw kregen Eext en Spijkerboor hun eigen kerkelijke begraafplaatsen, en werd dit terrein wat het nu is: dat van het dorp zelf.